Насныхаа ойг тэмдэглэсэн наян естэй МАХН-ын Бага хурал ойрхон болох тухай сураг сонсдох болов. Хажуугаар нь намын даргыг өөрчлөх нь гэсэн мэдээлэл ч түглээ. Бага хурлаар намын даргыг ярих нь тодорхой ч Их хурлаараа шийддэг дүрэмтэй. Харин энэ Бага хурлаар намын Их хурлыг хэзээ хуралдуулахаа ярих байх. Намын даргын асуудал ярьтал хэдэн даваа бий. Гэтэл урьтаад бүлэглэлүүд зорилготой, зорилгогүй, санаатай, санаагүй баахан намын дарга гаргаж ирээд хооронд нь хэмлэлдүүлж эхэллээ. Их хурлынхаа гаргасан тогтоолоо зөрчсөн С.Баярыг солих талаар ярьж эхэлсэн нь нааштай хэрэг.

Ийнхүү үнэн, худал нь батлагдаагүй байхад Ө.Энхтүвшинг хэн ч юм сайн дураараа намын даргад сойчихлоо. "Өнөөдөртөө би жулдана" гээд байхад нь Д.Зоригтыг бас яриад л байна. Н.Энхбаяраас бусдад нь таалагдаад байгаа энэ залууг ямар зорилгоор ингэж өөгшүүлэх болов. С.Баяр бөөцийлөөд, С.Батболд харж үзээд, залуучууд дагаж дэвээд байдаг нь нэг л учиртай. Зүг буруулж, тархи эргүүлэх хоосон мессэж байж болох л юм. Гэхдээ МАХН-ын залуусын шинэчлэл ярьсан шинэ давалгаа үүсч Д.Зоригтыг лидерээрээ нэрлэж эхлээд байгаа нь бол оргүй мэдээ биш юм.

Өвчилсөн хүний баг өмсөөд сайхан амарч, Засгийн газраа С.Батболдын нуруунд үүрүүлээд, өөрөө намын даргын үнэмлэхээ тас атгаад АНУ-ыг зорьсон С.Баярыг У.Хүрэлсүх гуравдугаар сарын сүүлээр ирнэ гэж хэлсэн. Түүнийг Бага хуралдаа өөрөө оролцоно гэж мэдэгдсэн. С.Баярч байхгүй хооронд нь янз бүрийн улс төр хийгээд хамаг төлөвлөгөө нурааж мэднэ гэж бодсон биз. Ямар ч байсан учиргүй бие нь муудаад талийчих дээрээ тулаагүйг АНУ-д очиж, түүнд золгосон хүмүүс нь ирээд ярьсан шүү.

С.Баяр намын даргаа ирээд өгөө ч үү, үгүй ч үү. Байхгүй хооронд нь алаагүй баавгайн арьсыг хуваах нь ээ, намынх нь нөхөд. С.Баяр ирээд Бага хуралдаа ороод Их хурлыг хуралдуул тал бас зай байна. Намын даргаа өгөх дээрээ тулбал бас л нэг улс төрийн алхам мөн. Намын дарга болох гэсэн мөрөөдөлтнүүдээс арай бодитой хувилбар нь нэлээд дээрээс яригдаж ирсэн Сү.Батболд, У.Хүрэлсүх хоёр. У.Хүрэлсүх ч зүүний чигтэй намдаа Зүүний хүчин гэж холбоо байгуулаад хүчээ зузаатгаад яваа нь алсын санаа шүү, МАХН дүрмээ барьдаг бол С.Батболд Ерөнхий сайдтайгаа намын даргыг хавсрах ёстой байх. Тэгэхгүй бол дангаараа Ерөнхий сайдын ажлаа хийхээр бэрхшээл саадтай юм шиг байна. Ямар сайндаа л хэр баргийн хувиралгүй царайтай хүн уурсаж ундууцаад явахав. Ядах нь ээ дээр, доргүй талцаж хуваагдаад МАХН-ын хувьд байдал хүнд л байгаа харагдах юм. Сонгинохайрхан дүүрэгт өрнөсөн хэрүүлийн цаана л гэхэд хотын фракц Н.Энхбаярын явуулгатай тулалдаад байгаа дүр зураг буух юм. Бүлэглэлүүд ингэж хэмлэлдэж, бас намын даргын суудалд янз янзын нэр яригдаад яршиг төвөг удах зуур жигүүр, хөдөлгөөн, жижиг намууд хаврын улс төрөө эхэлж, ичээнээсээ гараад ярьж, хэлж, тэмцэж шаардаад байгаа. Тэдний энэ үйлдлийн зарим арга барил нь Н.Энхбаярын хийдэг улс төрийг санагдуулаад байх аж. Ер нь бол Н.Энхбаяр Сөрөг хүчний нууц ноёнтон болчихсон юм уу даа гэмээр. Улстөрчид ч ингэж харснаа нууж чадахгүй байна. Ерөнхийлөгч асан Н.Энхбаяр иргэн Н.Энхбаяр болсноос хойш зүгээр сууж чадахгүй сандарч байгаа бололтой. Үүнийгээ ч Үндэсний телевизээр гүдийхгүй хэлнэ лээ. Ард түмэн амралт өгөөд, дахин сонголгүй өөр хүн гаргаж ирчихээд байхад л "Надад даалгавар өгөөч, үүрэг өгөөч" гээд гуйгаад байна лээ. Сонгууль луйвартай даргаар ажиллаж байсан Н.Энхбаяр сонгууль луйвартай болсон гэж батлаад байхыг бодох нь ээ МАХН луйвар булхай хийдэг нь үнэн болж таарлаа. Үүнийг Н.Энхбаяр бариад өгөх шиг болсон. Уг нь өрсөлдөөд унагасан сөрөг намдаа луйвардууллаа гэж хэлж болно ш дээ. Тэгсэнгүй. У.Хүрэлсүх, С.Баяр хоёрыгоо бол өөрийг нь унагасан гээд шууд л хэлчихнэ билээ.

Н.Энхбаяр намын дарга болчих вий гэж айх хүн МАХН-д цөөнгүй байна. Хичнээн сөрөг хүчний удирдагч болоод ч 1997 оны үйл явдал давтагдах нь юу л бол. Намын даргад өрсөлдөөд генсек дээр бууж, дээшээ шатаар өгсөж байсан тэр үе буцаж иртлээ мөн хол зам туулах байх. Өөрийнх нь эсрэг эгнээнд зогсох У.Хүрэлсүх, С.Батболд, С.Баяр, М.Энхболдтонгуудыг бүгдийг нь арчих гэдэг амаргүй. Тэд Н.Энхбаярыгаа ямар эс мэдэх биш. Н.Энхбаярын хувьд улс төрд эргэн ирэх төлөвлөгөөнийх нь эхний дамжлага Бага хуралд орох л санаа байгаа. Тэглээ гээд тэр нэгэн үеийнх шиг нь дардан зам зурайхгүй ээ. Дээрх нэр бүхий эрхмүүдийн фракцууд яаж ч хоорондоо алалцсан Н.Энхбаярын өөдөөс бол нийлээд л дайтахаар байна. Хашир хүн үүнийг тооцсон байгаа, Гэлээ гээд төлөвлөгөө тооцоо нурахыг алийг тэр гэхэв. Сонгуульд шороотой өвдөгтэй үлдсэн Н.Энхбаярын ар талд үндэсний хувьсгал ярьсан М.Энхсайхан, үйлдвэрийн хувьсгал ярьсан Б.Жаргалсайхан, мятаршгүй үнэнч анд Д.Арвин, цуцашгүй зогсдог Д.Тэрбишдагва нар торгуулийн суман бүрдүүлээд зогсож байгаа. Улс төрд улаан гараа дүрчихээр ухрахад хэцүү байх аа. Н.Энхбаяр өвөө болсон ч титэм үг бичиж, тэвчиж сууж чадахгүйгээ хэлээд, гуйгаад, бас цаагуураа нэг юм хийгээд байна. Юмыг яаж мэдэхэв, хорвоо бөөрөнхий, эр хүний явах зам уртаас урт байдаг гэсэн.

АРДЧИЛСАН НАМ АРДЧИЛАЛТАЙГАА ҮЛДЭЖ ЧАДАХ УУ?

Иймэрхүү маягтай МАХН дахь бүлэглэлүүд хоорондоо тэмцэлддэг ч нийлэхээрээ Н.Энхбаяртай дайтаж, энэ зуур албан тушаалын томилгоогоо ч явагдаж байгаа.

Ардчилсан нам бас дотроо шуудайд хийсэн үхрийн эвэр шиг сэрийж ёрдойгоод хэцүүхэн байна. "Алтан гадас"-ын дарамт, дүүргийн намуудын хэрүүл, залуучуудын амбиц, хөдөөнийхний хөдөлгөөн гээд маапаан ихтэй л хавартай золгож байх шиг. Удахгүй Ардчилсан хүчнүүдийн холбоо хурлаа хийнэ. Оньсого шиг ойлгогдохгүй байгаа ч энэ сарын арванд тэд хариуг нь өгч учир нь олдох байгаа. Тэдэнд Ардчилсан намын задралыг нэгтгэж, нэг атганд багтааж төвлөрүүлэх алсын санаа бий л юм шиг байна. Тэгж чадвал асуудал алга. Хоёр гараа өргөж байгаад дэмжиж болно.

Хажуугаар нь О.Магнай, Ж.Батзандан нар тэвчээр алдаж, сэлэм эргүүлэхээр шийдлээ. Сөрөг хүчингүй Засгийг сөрж зогсох юм байх. Сэлэм нь иртэй эсэхийг мэдэхгүй л байна. Гэхдээ улаан гараараа ч улс төр хийж, намаасаа гадас сугалж, Засгийн газартай зад хэрэлдэх нь хараажаар ойлгомжтой болчихлоо.

Тэр хоёроос гадна Ардчилсан намыг ардчилалтай нь аврах мөрөөдөлтэй хэдэн залуус байна. Даанч амбицаасаа хэтэрч чаддаггүй болохоор МАХН-ын залуучуудтай жишихэд дэндүү жул амьтад болж харагддаг. Тэд өрх тусгаарлахгүй ч өөр зуурынхаа хэрүүлээс хэтрэхгүй, өвгөн ах нараасаа давж харагдахгүй хэцүү л юм. Наашаа харж ард түмэнд, цаашаа харж улс төрд "хайр" зарлаад л яваа. Ингэхээр юун намаа аврах, ардчиллыг авч үлдэх. Орж, гарч учраа олохгүй байж байгаад аль наашаа гэсэн фракц бүлэглэлээ дагах биз. Ардчилсан намын хувь заяа нэг иймэрхүү бүрхэг л байна. Яахав, Ардчилсан хүчнүүдийн холбоог "бас найдвар тасарчихаагүй байгаа дээрээ горьдлогын нүдээр харж, хүлээхээс дээ.

ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ТУХАЙД

Улс төрийн хэрүүл тэмцэл гээд байгаа юмны ард аймаар том бялуу бас байнаа. Хахчихгүй бол арвин л юм сонсдох юм. Энэ бялуунаас л хаврын улс төрийн халуурал эхтэй байж болох бүрэн магадлалтай. Олон сар жилээр хэрэлдэж байж Оюу толгойгоо үзэглээд одоо Таван толгойн асуудлыг Засгийн газар болон УИХ-аар шийдвэрлэнэ. 100 хувь төрийн мэдэлд байгаа дараа нь ард түмэнд хувьцаа болгож хуваана гэсэн яриа бий. Үүнээс л хувь хүртэх гэсэн тэмцэл байхыг үгүйсгэмгүй. Засгийн газар элдэв хөдөлгөөн бүлэглэлүүдийн хэрүүл тэмцлийг намдаах гээд бялуугаа хувааж тараасан ч тэдний шуналыг амархан дарж чадахгүй л болов уу.Тэгэхийн оронд Засгийн газар хувь хүсээд байгаа шуналтнуудыг тэр чигээр нь олон нийтэд зарлавал харин найдвартай хамгаалалттай болж болох юм. Ард түмэн ч хэн нь, хэн бэ гэдгийг мэдэж авна. Үүнийг хийж чадахгүй бол яаж ч хуйвалдаад далд улс төр дэх шуналтнуудаасаа тийм амар салахгүй. Ер нь бол огцорч байж л салдаг түүхэн уламжлал бий. Үүнээс нэг их тойрч, зугтааж чадахгүй л байх. Харин ард түмэнд энэ нь хортой тусах уу, үгүй юу гэдэг нь шал өөр асуудал.