Хаврын чуулган эхлэх хугацаа ч дөхөж эрхэм түшээдийн тойрогтоо хуваарилсан 76 тэрбум төгрөгийн асуудал сөхөгдөх нь ээ. Нэгэнт батлаад, хуулийг хэрэгжүүлээд, тэр мөнгийг нь зарцуулаад эхэлсэн байхад яаж ч чадахгүй гэж эрхэм түшээд тооцоолж байсан биз ээ. Гэвч "эцэг" хуулийг манаж суудаг Цэц хэмээх шүүх нь "УИХ 2010 оны Төсвийн тухай хуулийг хэлэлцэн батлахдаа өмнө гаргасан хүчин төгөлдөр шийдвэрийг үл тоож, дахин Үндсэн хуулийн хэд хэдэн заалтыг улайм цайм зөрчсөн" гэж мэдэгдлээ. Энэ алдаагаа хурдан засч, Цэцийн шийдвэрт нийцүүлж хариу ирүүлэхийг хүсчээ. Хэдийгээр УИХ нь Монгол Улсын төрийн эрх барих дээд байгууллага ч гэлээ гаргасан хууль, тогтоомж, шийдвэр нь Үндсэн хуулийг зөрчих, харшлах юм бол тулгуур баримт бичгээ дагаж мөрдөх үүрэгтэй билээ. Цэц шийдвэрээ хууль тогтоох дээд байгууллага болох УИХ-д танилцуулж алдаагаа залруулах боломжийг олгодог бөгөөд хэрэв хүлээн авахгүй гэвэл Их суудлынхаа хуралдааныг хийгээд тэрхүү хуулийн заалтыг мөрдөхгүй болгох эрх нь ч бий. Тиймээс дуртай ч, дургүй ч энэ асуудлыг эргэн харахаас аргагүй юм. Цэц 2007 онд Төсвийн тухай хуулиар гишүүн бүрт 250 сая төгрөг, нийтдээ 19 тэрбум төгрөгийг хуваарилахад нягталж үзээд тулгуур хуулийн заалттай зөрчилдөж байна хэмээн хүчингүй болгох тогтоол гаргаж байсан удаатай. Гэвч дээлийг нь сольж өмсүүлээд буцаагаад оруулж ирэхээр танихгүй гэсэн шиг энэ оны төсөвт нэр хаягийг нь өөрчлөөд төсөв захиран зарцуулагчдын багцад 76 тэрбум төгрөгийг тараан байршуулсан билээ. Өнгөцхөн харахад 76 тэрбум төгрөгийг сайдын болон орон нутгийн төсвийн ерөнхийлөн захирагчийн багцад суулгасан байгаа боловч захиран зарцуулах эрх нь эрхэм гишүүдэд бий. Тиймээс Цэц 2007 онд гаргасан шийдвэр хэвээрээ шүү, энэ оны төсвийн тухай хуулийг Монгол Улсын Үндсэн хууль, Үндсэн хуулийн Цэцийн шийдвэрт нэн даруй нийцүүлэх арга хэмжээ авч эргэн танилцуулна уу гэсэн бичгийг нэгдүгээр сарын 29-нд УИХ-ын дарга Д.Дэмбэрэлд хүргүүлсэн билээ. Сонгогчдыг хахуульдахаар баталсан 76 тэрбум төгрөгийн булхай ч үүгээр зогсохгүй. Үндэсний Аудитын газраас спикерт бас нэгэн бичиг илгээсэн юм. Тус байгууллага 2010 оны Төсвийн хөрөнгө оруулалтын төлөвлөгөөг нягталж шалгахад олон "но" илэрчээ. Улсын төсвийн хөрөнгөөр хэрэгжих 442 төслийн 181 нь Үндэсний хөгжлийн цогц бодлого гэсэн зузаан баримт бичигтэй, мөн дөрвөн жилийн хугацаанд ийм зүйл хийнэ гээд жагсаасан Засгийн газрын үйл ажиллагааны мөрийн хөтөлбөрийн бодлого, төлөвлөлттэй огтхон ч уялдаагүй байх юм гэнэ. Бас болоогүй ээ, судалгаа тооцоо сайтар хийлгүй, орон нутаг, салбарын хэрэгцээ шаардлагад нийцэхгүй баахан зүйлийг хийнэ гээд төсөвт суулгаад хөрөнгийг нь баталчихсан байж. Их засвар хийнэ гэсэн 110 төслийг тухайн салбарын сайдын зөвлөл, тэргүүлэгчдийн хурлаар хэлэлцүүлээгүй байсан байна. Мөн түүнчлэн 18.3 тэрбум төгрөгийн ажлын зураг, төсөл нь ч байхгүй, 11.1 тэрбум төгрөгийн ажлын зориулалт, эзэмшигч нь тодорхойгүй, 5.3 тэрбум төгрөгийн ажил хуулийн заалт зөрчсөн нь илэрсэн. 12.4 тэрбум төгрөгийг үр дүнг нь эргэн тооцох боломжгүй хөрөнгө оруулалтын бус зүйлд зарцуулахаар тусгасан байжээ. Жил бүр хөрөнгө оруулалт гэсэн нэрээр олон зуун тэрбум төгрөгийг батлаад байдаг ч байдал төдийлөн сайжирдаггүйн учиг үүнд байдаг аж. Зураг төсөлгүй, бодлого, төлөвлөлтгүй, үр дүнгээ өгөх эсэх нь тодорхойгүй зүйлд хөрөнгө цацахаар тусгасан байна гэсэн дүгнэлт гарсан нь 76 тэрбум төгрөгтэй ч холбоотой. Төсөв батлахаас нэгхэн хоногийн өмнө гишүүдийг хийх ажлынхаа жагсаалтыг гаргаж өг гэж шамдуулан байж авсан юм чинь яаж ч зураг төслийг гаргаж батлуулж амжих билээ дээ. Зарим түшээд санаанд орсноо л жагсааж бичээд өгсөн хэрэг.
Ийнхүү 2010 оны төсөвт тойрог бүрт зарцуулах мөнгө суулгасан нь Үндсэн хуулийн заалтыг зөрчиж байгаагаас гадна Төсвийн байгууллагын удирдлага санхүүжилтийн тухай хуулийн 29, 30, 31 дүгээр зүйлтэй харшилдаж байгааг Цэц тогтоосон байна. Ийнхүү баталж гаргасан хуулийнх нь талаар хоёр ч байгууллагаас дүгнэлт, шаардлага ирсэн учир спикер гурван хоногийн дотор багтаан хоёрдугаар сарын 2-нд Засгийн газарт Төсвийн тухай хуульдаа тодотгол хийх, хэд хэдэн зүйлийг онцгойлон анхаарах тухай бичиг илгээсэн юм. Тиймээр хаврын чуулган эхлээд удалгүй 2010 оны төсөвт тодотгол хийж 76 тэрбум төгрөгийнхөө асуудлыг нэг тийш нь шийдэхээс аргагүй болов. Сангийн яамны түшмэдүүд үүрэг аваад төслөө боловсруулж эхэлжээ. Төсөвт тодотгол хийх далимаар өвөлжилт хүндэрсэн, халдварт өвчин гарч байгаатай холбогдуулан шаардлагатай байгаа хөрөнгийг нэмж тусгахаар төлөвлөж байгаа аж. Эрхэм түшээд тойрогтоо хуваарилсан авлигаа зөвтгөх ямар шалтаг сэдэх нь одоогоор тодорхойгүй байна. УИХ-ын гишүүний мандат хүн амын тоонд үндэслэсэн байдаг тул төсөв хэлэлцэх явцад бий болсон хөрөнгийн эх үүсвэрийг тэгш хуваарилах гэж ийм алхам хийсэн гэж эрхэм гишүүд өөрсдийгөө зөвтгөдөг. Гэвч энэ нь хууль зүйн үндэслэлгүй болж, худлаа залсан нь илрээд байгаа. 76 тэрбум төгрөгийг хүн амын тоонд хуваагаад үзэхээр тойрог бүрт өөр өөр, ялангуяа хөдөөгийн иргэдэд илүү их мөнгө оногдож байгаа ажээ. Үндсэн хуульд "УИХ-ын гишүүн бол ард түмний элч мөн бөгөөд нийт иргэн, улсын эрх ашиг сонирхлыг эрхэмлэн баримтална" гэж заасан байдаг ч гишүүд том эрх ашгаасаа илүү дахин сонгогдохоо бодон тойргийн сэтгэлгээтэй болсон билээ. Тиймээс ийм тайлбар хийгээд Цэцийн шийдвэрээс бултаж чадахгүй болсон болохоор нуух өөр арга хайж байгаа бололтой.
Д.ДОРЖПАГМА
Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан. Мэдээлэл хуулбарлах хориотой.