Дорнод аймгийн Матад суманд “Петрочайна дачин тамсаг” компани ашиглаж буй хайгуулын талбайдаа зөвшөөрөлгүй олон жижиг сууринг барьж, байгуулан үйл ажиллагаа явуулж байгаа. Энэ нь Монгол улсын зарим хууль тогтоомжуудыг ноцтой зөрчиж байгааг холбогдох мэргэжилтнүүд төдийгүй учир мэдэх хүмүүс хэлж байна. Анх 1997 онд тус компани “Соко” компанийн ашиглаж байсан зөөврийн сууц, оффис, хоолны болон бие засах газар зэрэг нийт 30 гаруй барилгуудыг үйл ажиллагаандаа ашиглах зорилгоор шилжүүлэн авсан байдаг. Улмаар 2007-2009 онд оффис үйлчилгээ, орон сууцны 70 гаруй барилгуудыг нэмж барин нийт 100 гаруй зөөврийн /сендвичэн/ барилга байгууламжийг ашиглаж байна. Тус аймагт “Петрочайна дачин тамсаг” компанийн 3000 гаруй хятад ажилчин ажиллаж, амьдардаг бөгөөд тэдний 150 гаруй нь хот төлөвлөлт, барилга байгууламжийн талаар мөрдөх бичиг баримтгүй, чанарын шаардлага хангаагүй дээрх байрнуудад амьдарч байна. Өөрөөр хэлбэл, тэд аюултай бүсэд байна гэсэн үг. Тухайлбал, 50 м3-ийн багтаамжтай хоёр сав бүхий олборлолтын цооног ажилчдын сууцтай ойрхон байгаа нь аюул дагуулж байгааг холбогдох мэргэжилтнүүд нь онцолж байсан. Учир нь газрын тосны бүтээгдэхүүний агуулах орон сууц, олон нийтийн барилгаас хамгийн багадаа 100 метрийн зайтай байх ёстой аж. Гэтэл тус байгууламж хүн амьдарч буй газартай дээрх зайнаас хэд дахин ойрхон байрладаг байна. Хэдэн жилийн өмнө уг байгууламж нурснаас 18 настай монгол залуу өртөж амиа алдсан харамсалтай хэрэг гарч байжээ. Мөн суурин газрын барилга байгууламжууд нь цэвэр усны хангамжтай боловч цэвэрлэх байгууламжгүйн улмаас бохир усыг цооногт цуглуулан төвөөс зүүн тийш есөн км орчим зөөвөрлөн ил задгай асгадаг аж. Үүнээс болж агаар болон хөрс асар ихээр бохирдсон байна. Нутгийн иргэд болон мэргэжилтнүүдийн хэлж буйгаар тус сумын нэг га орчим газрын өвс ургамал мөхөж, нам газартаа бохир ус тунасан байгаа нь мөн л хот байгуулалт болон холбогдох хуулийн заалтыг зөрчсөнөөс болсон гэнэ. Түүнчлэн суурингийн зүүн хойд талд шинээр гаргасан хог хаягдлын цэг, хог шатаах зуух нь суурин газартайгаа хэтэрхий ойрхноос гадна зонхилох салхиныхаа дээр байгаа байгаль орчин болоод хүн амын эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлж байгааг дурьдахгүй өнгөрч болохгүй. Үүнээс гадна монгол болон хятад ажилчдын цайны газруудыг ямар нэгэн зураг төсөлгүй барьснаас технологийн урсгал нь буруу болж бохирыг гал тогоон дундуур зөөж байгаа зэрэг барилга байгууламжтай холбоотой байгальд халгаатай, хүний эрүүл мэнд, аюулгүй байдалд заналхийсэн олон зүйл байгаа юм. Мөн олборлолтын цооног, байгууламж барих газрын зөвшөөрөл аваагүйгээс гадна барьж байгаа барилгуудынх нь угсралтын ажилд хэрэглэж буй материал, чанарыг нь тодорхойлсон ямар нэгэн бичиг байхгүй байгаа нь холбогдох дүрэм журмыг зөрчиж байгаа аж. Тиймээс шинээр баригдаж байсан 400 хүний суудалтай хурлын заал, машины гарааш болон бусад зөвшөөрөлгүй барьж байсан барилгын ажлыг улсын байцаагчийн актаар зогсоосон байна.
Газар ашигласны төлбөр төлөхөөс татгалзжээ
МУ-ын Засгийн газраас “Петрочайна дачин тамсаг” компанитай байгуулсан Бүтээгдэхүүн хуваах гэрээнд хайгуул, олборлолт хийх зөвшөөрөл олгосноос тэдэнд хүссэн газраа юу дуртайгаа хэнээс асуулгүй барь ашигла гэсэн заалт ганц ч байхгүй. Гэтэл тус компанийнхан өөрсдийгөө газар ашиглах эрхтэй гэж эндүүрсээр явна. Ингэж хэлэхийн учир нь өнгөрсөн оны аравдугаар сард Мэргэжлийн хяналтын ерөнхий газар, Эрдэс баялаг, эрчим хүчний яам болон бусад холбогдох газруудын хамтарсан шалгалтаар тус компанийн хууль бус үйл ажиллагаанд арга хэмжээ авахаар болсон байна. Үүнтэй холбогдуулан газар эзэмшиж барилга байгууламж барьсан газруудад хуульд заасны дагуу газрын захирамж гаргуулж, газар ашигласны төлбөр төлөхийг шаардсан улсын байцаагчийн албан шаардалгыг “ Петро чайна дачин тамсаг” компанид хүргүүлсэн байна. Гэтэл тэдний зүгээс төлбөр төлөхгүй гэсэн хариу ирсэн аж. Тиймээс энэ асуудлаар дүгнэлт гаргуулахаар холбогдох газруудаас Хууль зүй дотоод хэргийн яаманд өнгөрсөн оны арваннэгдүгээр сарын 18-нд албан бичиг хүргүүлсэн байна. Үүний хариуд тус яам болон Сангийн яамнаас “Шалгалтаар илэрсэн зөрчил дутагдлыг холбогдох хууль тогтоомжийн хүрээнд арилгуулах нь зүйтэй” гэсэн хариуг мөн оны арванхоёрдугаар сарын 21-нд албан тоотоор ирүүлсэн аж. Уг нь холбогдох хуулинд зааснаар газар эзэмших, барилга байгууламж барих, инженерийн шугам сүлжээ, тохижилтын ажлыг нутгийн захиргааны байгууллага болон эрх бүхий мэргэжлийн байгуулагаас олгосон зөвшөөрлийн үндсэн дээр зураг төслийн дагуу гүйцэтгэх үүрэгтэй аж. Гэтэл тус компани аймаг, сумын Засаг даргыг байтугай төрийн статустай холбогдох байгуулагуудыг “гөлөөг” ч гэж үзэж зөвшөөрөл олгох гуйлт, хүсэлт, шаардлага алиныг нь ч тавиагүй байгаа юм.
Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан. Мэдээлэл хуулбарлах хориотой.