“Рио Тинто” компани Хятадын “Чайналко” ком­панитай байгуулж байсан хэлэлцээрээсээ татгалзаж, жилийн өмнө Хятадын сана­лаас болж зогсоосон хэлэл­цээрээ сэргээж “Би Эйч Пи биллитон” компанитай хамт­рах болсонд хилэг­нэжээ. Австралийн пар­ламент өөрийн улсад бүрт­гэлтэй компанийн хувь­цааны 19-өөс дээш хувийг өөр улсын компани эзэм­шихийг хориглосон хуулиа өөрчлөхийг хүсээгүй юм. Хэрэв “Чайналко” өнгөрсөн жил зарсан 12 тэрбум ам.дол­лар дээрээ энэ жил 9,0 тэрбумыг зарсан бол Рио Тинтогийн хувьцааны хамгийн том багцыг эзэм­шигч болох байлаа.

Дэлхийн санхүүгийн хям­рал эхлэхэд БНХАУ валютын нөөцөөрөө толгой цохиж байв. 2 триллион шахам долларын валютын нөөцтэй Хятад, бас стра­тегийн томоохон ком­па­ниудаа тэтгээд цаана нь 380 тэрбум доллартай үлдсэн ОХУ-аас хямралын цааш­дын үйл явц хамаарна гэж олон улсын шинжээчид өн­гөрсөн оны эцсээр хэлж байлаа. Тухайн үед олон улсын санхүүгийн шин­жээ­чид Орос хямралд илүү тэсвэртэй гэж үзэж байв. Хятадын валютын нөөц Оро­сын­хоос хамаагүй ар­вин ч хурааж хуримт­луулсан нөөц нь дэлхийн санхүүгийн хямралаас шал­гаалсан гадаад худалдааны бууралтаас нь болж дун­дарна, харин оросууд бол нефть, байгалийн хийгээрээ валютын нөөцөө тогтвортой сэлбэж чадна гэж байв. Үүнийг Хятад анзаарсан байна. 

Хямрал даамжирч АНУ-ын Засгийн газар томоохон компаниуддаа их хэм­жээ­ний зээл олгож эхэлжээ. Долларын ханш унаж, Хята­дын валютын нөөцөд сөрөг нөлөө үзүүлэх болов. Ин­гэмэгц Хятадын Засгийн газар валютын нөөцөөрөө стратегийн нөөц бэлтгэх бодлого эхлүүлжээ. Улсын мэдлийн томоохон ком­па­ниуд­даа амаар нь гартал доллар цутгаж, ирээдүйд өсөн нэмэгдэх аварга эдийн засгаа тэжээхийн тулд ашигт малтмалын ордуудыг эзэмшиж буй дэлхийн хэм­жээний компаниудын хувь­цааг худалдан авч эхэлжээ.

Энэ нь эргээд АНУ-ын долларын нийлүүлэлтэнд сөргөөр нөлөөлж эхлэв. Тэгмэгц АНУ-ын Засгийн газар долларын ний­лүү­лэлтийг хэт нэмэхгүйн тулд БНХАУ-аас валютын зээл авах болжээ. Энэ алхам Хятадын нэр хүндийг өс­гөлөө. Хятад дэлхийн хүчир­хэг гүрэн гэдгээ мэдэрчээ. Тиймээс Шанхайд хатуурх­жээ. Хятадын төрийн “Чай­нал­ко”  өнгөрсөн оны эхээр “Рио Тинто”, “Би Эйч Пи” компаниудын хооронд хийг­дэж байсан хэлэлцээрийн голоор дайрч илүү ашигтай санал тавьж, Рио Тинтогийн хувьцааны томоохон багцыг эзэмшихээр зүтгэж эхэлсэн юм.

Харин “Рио Тинто” Мон­голд аварга том зэсийн ор­дыг эзэмшиж байсан дунд зэргийн, Канадын “Айвенхоу майнз” компанийн хувьцааг эзэмшиж байжээ. “Айвенхоу майнз” дангаараа Оюу тол­гойн ордыг ашиглаж хүч­рэхгүй тул уул уурхайн аварга “Рио Тинто”-той хамт­­рах болсон байв.

Хятадад одоо эрчим хүч­­ний стратегийн нөөц хамгаас чухал байгаа тул Таван толгойн ордыг их сонирхож байна. Үүний тө­лөө Хятад “Шинхуа” ком­паниар дамжуулан гурван тэрбум доллар хаяхад бэ­лэн байна. Хятадын хамгийн хурдацтай хөгжиж байгаа зүүн хойд дөрвөн муж эр­чим хүчний хязгаарлалтанд оржээ. Үүний зэрэгцээ элект­­роник, автомашин үйлд­­­вэрлэл, цахилгаан хан­гамжийн сал­барт асар их түүхий эд, тэр дундаа зэ­сийн нөөц хэ­рэгтэй байгаа тул “Чай­налко” “Оюу толгой” ордыг эзэмшигч “Рио Тинто” ком­панийн хувьцааг асар их сонирхож байсан ажээ. Мон­голчууд хятадуудад дургүй, үгүйдээ л айхтар бол­гоом­жилдгийг мэддэг тул хята­дууд Монголын шуугиан тарьсан ордод шууд хөрөнгө оруулахаас “Рио Тинто”-гийн хувьцааг авахыг илүүд үзжээ. Нөгөө талаар “Рио Тинто” ганц Оюу толгой ч биш, дэлхийн олон оронд ашигт малтмалын томоохон ордуудыг эзэмшиж, олбор­лолт явуулдаг учраас стра­те­гийн хувьд илүү ашигтай байжээ.

Гэтэл Хятадын са­наарх­лыг Австралийн парламент тас цохиж, энэ нь гэрээ байгуулах эсэхээ шийдэж ядаж байсан Монголчуудад тус болов. “Рио Тинто” “Би Эйч Пи”-тэй хэлэлцээрээ сэргээлээ. Яг энэ мөчид Монголын парламент Оюу толгойн гэрээг батлахыг завдсан нь Хятадуудыг сан­даргажээ. Тэгээд  туйлын шийдэмгий ажиллаж “Рио Тинтог” дарамталж эхэлжээ. Хэрэв Монголчууд үүлэн чөлөөний нар шиг энэ бо­лом­жийг ашиглаад “Рио Тин­то”-той гэрээ байгуул­бал Хятадууд наад зах нь зэсийн асар их нөөцөд шууд нөлөөлөх боломжоо алдана. Дэлхийн санхүүгийн хямрал Хятадуудад аятай боломж олгосон ба хямралд өртсөн “Рио Тинто” алдагдлаа нөхө­хийн тулд Хятадад таатай боломж олгосон ч тэр нь бүтэлгүйтсэнд Хятад бачим­дахаас яах билээ?

Ийм үед Монголын гэ­рээг яаж ийгээд хойшлуулах ёстой. Харин үүнд нь манай парламент үнэлж баршгүй туслалцаа үзүүлэв. Хята-дууд “Оюу толгой”, “Таван толгойд” ашиг сонирхлоо хамгаалах бэлтгэлгүй бай­на. Монголын төмөр, цай­рын ордуудыг цөлмөж нэр хүндээ алдсан хуучин удир­дагчдынх нь мөнгийг угаадаг компаниудаас болж энэ хоёр ордод туйлын бол­гоомжтой дөхөж байсан Хятад хүнд байдалд оржээ.

Таван толгойд ил толд өрсөлдөхийн оронд Шивээ Овоо, Гашуун сухайтыг нь илүү сонирхож байлаа. Та­ван толгой 10 гаруй тэрбум тонн нүүрсний нөөцтэй ч Монголын өмнөд хэсэг, Хятадын хилтэй ойр бүсэд 152 тэрбум тонн нүүрсний нөөц бий тул аргагүй юм. Харин зэсийн хувьд бол өөр. Цагаан суваргын томоохон орд бий боловч “Оюу тол­гой” шиг сайн судлагдаагүй, тэгээд ч Оросууд хүртэл дэлхийн аварга Риогийн хяналтанд байгаа “Оюу тол­гой”-той хамаагүй ноцол­дохоос эмээж, энэ ордод сонирхлоо илэрхийлж, ирээ­­дүйд өөрийнх гэдгийг бусдад сануулжээ. Нөгөө­тэйгүүр нөөц нь бас ч шав­хагдчихаагүй байгаа “Эр­дэнэт” бол дэлхийн 10 том үйлдвэрийн нэг хэвээрээ байна. Орос тус үйлдвэрийн 49 хувийг их өрийн далд хэлэлцээрээр мэдэлдээ үүрд үлдээж чадсан юм.

Хэрэв Оюу толгойн орд ашиглалтанд орвол дагаад асар том ордууд ашиг­лал­танд орно. Наад зах нь эрчим хүчний хангамжийг нь шийдэхийн тулд нүүрс­ний ордуудыг ашиглаж эхэл­­нэ. Харин Хятадууд төслийн эхний үед эрчим хүчээр хангах хэлэлцээр хийж, бас хойд Хятадын төмөр замын сүлжээнээсээ “Оюу толгой” руу салаалж  амжаад байгаа юм.

Иргэний хөдөлгөөнүүдийн хямрал

Монгол дэлхийн сан­хүүгийн хямралд нэр­вэг­дэхийн зэрэгцээ 2004 оноос улстөрийн хямралд ор­чи­хоод байгаа билээ. Пар­ламент нь зөв шийдвэр гаргах чадамжаа бараг алд­чихаад байгаа ба авилга хээл хахууль туйлдаа хүрч цэцэглэсэн байна.

2009 оны Ерөн­хий­лөг­чийн сонгуулийн дүн Монгол Улс улстөрийн ужиг хям­ралаас гарах байх гэсэн найдлага төрүүлээд байна. Гэхдээ энэ хямрал тийм ч амар нэг тийш болохгүй юм. Авилга, хээл хахууль, нийг­мийн ялзрал, авторитаризм, олигополизмыг эсэргүүцэж байсан иргэний хөдөлгөөний гол удирдагчид 2008 оны долдугаар сарын 1-ний хэ­рэг явдлаар “гэмт хэрэгтэн” гэгдэн төрийн дарамтанд орсны дараа идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж байсан иргэний хөдөлгөөнүүд бүр мөсөн бутран сарниад, тус тусдаа дураар авирлаж эхлээд байна. 

Хамгийн аюултай нь зо­рилго нь тодорхойгүй, үйл ажиллагаа нь эмх цэгцгүй хөдөлгөөнүүд улстөрийн бүлэглэлүүдийн гар хөл болж эхэллээ. Ялагдлын дараа арми бүлэг дээ­рэм­чин болж хувирдаг жам ёсны энэ үзэгдэл нь нийгмийн шударга ёсны төлөөх дараа дараагийн тэмцэлд асар их гай авчирч болзошгүй юм. Ялангуяа шинээр бай­гуу­лагдсан, эрх баригчид олон нийтэд системтэйгээр бий болгосон “Хөдөлгөөнийхөн бол рекетчид” гэсэн ойл­голтонд итгэсэн үй олон хөдөлгөөн “ашигтайгаар нь” ашигт малтмал, байгаль хамгаалах чиглэлийг барьж авдаг болсон байна. Хөрөнгө оруулалтын гэрээг бат­лахаар парламентад хэ­лэлцэж байх үед зарим ир­гэний хөдөлгөөнүүд улс­төрийн бүлэглэлийн тоглоом болж, тэр нь парламент дахь бүлэглэлийн шахал­танд тусласан явдал ч гар­лаа. Хөрөнгө оруулалтын гэрээг ашигтай хувилбар болгохоос илүүтэй МАХН-ын бүлэглэлүүдийн дотоод тэмцэлд оролцож,  Засгийн газрыг унагах чиглэл рүү эргүүлэхийг оролдсоны ул­маас уг арга хэмжээ та­салдав.

Гэрээг бус засгийн газрыг унагах тогтоолууд

Оюу толгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээг батлах хоёр хувилбар парламентад яригдаж байлаа. Нэг дэхь нь 2006 оны хуулийн дагуу хувьцааны 34 хувийг худал­даж авах замаар ордыг ашиг­лалтанд оруулсны да­раа нийт ногдол ашгийн гуравны нэгийг авч байх хувилбар. Нөгөөх нь ямар ч хувьцаа эзэмшилгүйгээр татвараа аваад явах. Ин­гэхийн тулд одоо мөрдөж байгаа бүх татвараа ямар ч хөнгөлөлтгүй авах юм. Гэтэл манай УИХ энэ хоёр хувил­барыг хоёуланг нь хамтад нь “хэрэгжүүлэхээр” шийджээ. Нааш хараад Засгийн газарт “Хөрөнгө оруулалтын гэрээ” байгуулах эрхийг өгчихөв. Харин цаашаа харж байгаад “Нэг ч татвар хөнгөлөхгүй” гэдгээ мэдэгдлээ. Хэрэв татварын боломжийн орчин бүрдүүлэхгүй юм бол хө­рөнгө оруулалтын гэрээ байгуулах нь ямар ч утгагүй хэрэг.

Ингэснээрээ Засгийн газрыг булай болгож байгаа юм. Ийм нөхцөлд хөгжингүй орнуудад бол Засгийн газар нь сайн дураараа огцордог. Яагаад гэвэл парламент нь Засгийн газартаа яагаад ч бүтэхгүй ажлыг хий гэж тулгаж байна, хэрэв хийхгүй бол Засгийн газар муу нэр дуулаад парламентын шийд­­вэрээр огцордог. Тий­мээс тэртэй тэргүй огц­рохоос цааш ядаж муу нэр­гүй салъя гэж шийддэг. Хамтарсан Засгийн газар байгуулсны гол утга учир нь удтал хүлээгдсэн энэ гэрээг л батлуулахад бий гэж хоёр намаас мэдэгдэж байв. Гэвч эцсийн дүндээ энэ гэрээ нь Засгийн газрыг огцруулах шалтаг болчих юм гэж са­наа­гүй байх. Хэдийгээр хөрөнгө оруулалтын гэрээг Засгийн газар л байгуулчих учиртай авч гэрээнд  хөндлөнгийн сонирхол тус­галаа олж байгаа учраас ийм бантан болчихоод бай­на.

Ерөнхий сайд, Ерөнхйилөгч хоёр

Уг нь Ерөнхий сайд, Ерөнхийлөгч хоёр хоёулаа Оюу толгойн гэрээг батлах, ингэхдээ 34 хувийг эзэмших бус татвараа аваад явах хувилбарыг дэмжиж байгаа юм. Ерөнхий сайд С.Баяр энэ саналаа парламент дахь бүлгийнхэндээ илэр­хийлсэн авч бүлэг нь тэгэ­хээс тэг гэж байгаа юм шиг “Гэрээг батлах эрхийг танд өгье, гэхдээ 34 хувиа тат­варын ямар ч хөнгөлөлтгүй авна” гэсэн шийдвэр гар­гажээ. Ингэснээр Ерөнхий сайд бүлгийнхээ шийд­вэ­рийн дагуу огт өөр хувил­бараар явахаас өөр гарцгүй болжээ. Хэрэв 34 хувийг эсэргүүцвэл тэр өөрөө гэ­рээ байгуулахыг эсэр­гүүцсэн болчих гээд байлаа. Ийм нөхцөлд хамтарсан Засгийн газар нь утгагүй болох байв.

Ерөнхийлөгч байр суу­риа томъёолж “Гэрээг бай­гуулахдаа Монголын тал хувьцаа эзэмших шаард­лагагүй, гагцхүү бүх тат­вараа аваад явахад болно” гэж үзэж байгаагаа илэр­хийллээ. Хэрэв хувьцаа худалдаж авах юм бол Мон­гол Улс 34 байтугай 51, бүр 80 хувь эзэмшдэг байлаа ч ойрын ирээдүйд ашиг олох ямар ч нөхцөл байхгүй бай­на. Яагаад гэвэл Монголд мөнгө байхгүй, зээлж авна, зээл нь жилийн 10 хувийн хүүтэй. Хүүндээ дарагдаад талийна. Энэ хувилбарыг бас л олон орон туршиж, олон орон хоосорчээ.

Өнөөдөр Монголд тат­варын орчин таатай байна. Онцгой албан татварын 68 хувийг эс тооцвол шүү дээ. “Айвенхоу майнз Монголиа” гэрээг батлахдаа хараач гэжээ. Харин УИХ-ын олонх гэдийчихжээ. Хэ­рэв гэрээг 30 жилийн хуга­цаатай бай­гуулах юм бол жишээ нь ирэх жил манай гишүүдийг худалдаад ав­чихсан алтны компаниудын лоббигоор онцгой албан татварын хуу­лийг цуцалдаг юм гэхэд “Айвенхоу майнз Монголиа” л ганцаараа “онц­гойг” 30 жил төлөх болох гээд байгаа юм. Харин үүнээс сонин па­радокс гарна. Яах гэж гэрээ байгуулах гэж зургаан жил алдав аа гэж … Үүний оронд ямарваа гэрээ­гүйгээр шууд ашиглаад эхэл­­бэл барж. Хэрэв бай­гуулдаг юм бол одоо мөрдөж байгаа татварын хувь хэм­жээг л тогтвортой мөрдөх болно гэсэн үг.

Гэхдээ Ерөнхийлөгч пар­­ламентын зодоонд шууд хутгалдсангүй. Учир нь нө­гөө парламентчид нь хэн нь өөрийн тал, хэн нь нөгөө тал болохыг огт мэдэхгүй таа­ралдсанаа л “шааж унагах” гэж үзэлцэж байлаа. Тэдний олонх нь гэрээний талаар “а” ч байхгүй юм. Ийм юм руу үсрээд орчихож  болохгүй нь ойлгомжтой. Ерөнхий сайд асан Д.Бямбасүрэн гуай ч ингэж зөвлөжээ. Татварын орчинг тог­твор­той хадгалах учиртай Тогт­вор­той байд­лын гэрээнийн нэр хүнд унахад парламент нэ­рийг нь хөрөнгө оруу­лалтын гэрээ болгон өөрч­лөөд “стра­тегийн ордуудын гэ­рээг” батлах үүргийг өөр­төө татаж авснаас энэ бү­хэн эхтэй. Татварын орчны ту­хай гэрээ нь бүхий л юмыг хамсан холион бантан бол­жээ. Техник эдийн Засгийн үндэслэл, уурхайн тех­но­логи, хөрөнгө оруулалт, байгаль орчин гэх мэт олон зүйлсийн ядаж нэгийг нь гадарладаг гишүүн цөөн.  

Тэгээд л байдал биш­дээд эхэлжээ. Гэрээний зарчим дээр ижил  байр суурьтай байсан Ерөн­хий­лөгч, Ерөнхий сайдын байр суурь бүлгүүдээсээ болоод тэс ондоо болчихов. Энд л хөндлөнгийн нөлөө ор­чих­сон хэрэг. Гайхалтай энэ хоёр өнөөдрийг хүртэл байр сууриа нэгтгээгүй, салангид явна.

Яагаад төрийн өн­дөр­лөгүүдээс Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд хоёр ижил байр суурьтай байхад пар­ламент нь тэс өөр шийдвэр гаргав? Бүр гайхалтай нь МАХН-ын бүлгийнхэн дар­гынхаа шийдвэрийг олон­хоороо түрж эсэргүүцжээ. Ерөнхий сайд гэрээг бат­луулах нь зүйтэй гэж үзэж зүтгүүлж байсан тул  хувил­барыг нь яалт ч үгүй хүлээн авах болжээ. Тэгээд Ерөн­хий сайд Японд айлчилж, зургаан жил гацсан гэрээг батлах ажил шуударсантай холбогдуулан Япончуудтай яриа хэлэлцээр эхлүүлжээ. Гэтэл гэрээний төслөөр компанийн 34 хувийг эзэм­шиж байгаагаа алсдаа 51 хувь болгож нэмэгдүүлэх заалт оруулах ёстой гэсэн саналыг УИХ-ын гишүүн Д.Бямбацогт нар оруулж иржээ. Өөрөөр хэлбэл гэ­рээг ёстой таг гацаах нь тэр. Ерөнхий сайд тэсвэр алд­жээ. “Муу Бямбацогт “па­цаан” хэн байснаа март­чихаж л дээ”. Үнэндээ С.Баяр л одоогийн УИХ-ын дарга Д.Дэм­­бэрэлийн гуйл­таар гудамжинд явсан Д.Бям­­бацогтыг Ховдод дэв­шүүл­сэн юм. Гэрээ яагаад ч бүтэхгүй болсныг мэд­мэг­цээ Ерөнхий сайд Японыг орхихоос аргагүй болж, Улаанбаатарт болсон үе­рээр шалтаглан буцаж ир­жээ. Байдал хүндэрсэн бай­лаа.

Нууц ноёнтон   

Төв талбайд Оюу тол­гойн гэрээний асуудлаар иргэдийн саналыг цуг­луу­лах ажил эхлүүлтэл хоёр дахь өдөр нь “Эрс шинэч­лэл” хөдөлгөөнийхөн гэв гэнэт хоёр чанга яригч гар­гаж бариад Засгийн газрыг огцрохыг шаардан хаш­гичиж эхэллээ. Ингээд улс­төрийн бүлэглэлийн гар хөл болохгүй гэж үзсэн хөдөл­гөөнүүд салж явснаар үл­дэгсэд хүчгүйдэж, санал асуулга зогсов. Үүний урд өдөр нь “ТВ-9” телевиз уг санал асуулгаар бүтэн нэвт­рүүлэг хийхдээ нэг ч “иргэн” оролцуулсангүй.

Асуудал гэрээнд бус Засгийн газрыг унагахад чиглэж, утга учраа алдаад эхлэв. Өнөөдөр гэрээ бай­гуулах эсэх биш, Засгийн газар байх эсэх асуудал гол болжээ. Үүний цаана саяхан Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялагдсан Н.Энхбаяр байна. Тэрээр МАХН-ын бүлэг дэхь гишүүдээрээ Ерөнхий сай­дын саналыг унагасан ба үүндээ гоомой хөдөл­гөө­нүүдийг амжилттай ашиг­лажээ. Харин Ерөнхий сай­дад Ерөнхийлөгчийн талд байгаа иргэний хөдөл­гөө­нүүдийн хүч боломжийг дэр­гэдээс нь хэтрүүлэн мэ­дээлдэг хүн байгаа нь сая­хан тодорхой болов.

Ийнхүү гэрээ мухар­далд оржээ. Ерөнхий сайд ирээд чуулганыг зав­сар­луулав. Хэрэв завсарлахгүй удсан бол Засгийн газрыг гарздах байлаа. Бүр гарын үсэг цуглуулахдаа тулжээ. Ингэснээр тэр амьсгаа авах боломжоо олж авлаа. Гэх­дээ чуулганы зав­сар­ла­гаанаар гэрээг батлах гэж хичээвэл Засгийн газар унана. Одоо Ерөнхий сай­дад нэг бол гэрээг бүрмөсөн хойшлуулж Хятадуудад бо­ломж олгоод унах, эсвэл шахаанд орж гэрээг ямар ч засваргүй батлаад унахаас өөр зам үлдээсэнгүй. МАХН 44 гишүүнтэй, үүнээс 19 нь Н.Энхбаярынх гэгдэж байв.

Харин гэрээний төслийг намуудын бүлгээр хэлэл­цэх үеэр илүү хүчирхэг болсон нь харагдлаа. Тэр ч байтугай АН-ын бүлэгт хүр­тэл маш хүчтэй нөлөөлж байна. Үүний илрэл нь хоёр намын бүлэг хувьцааны 34 хувийг эзэмших, татварын хөнгөлөлт үзүүлэхгүй гэсэн шийдвэрийг гаргасанд бай­на.

Хэрэв гэрээ хойшилбол Хятадын Засгийн газар Рио Тинтод үзүүлж буй дарамт шахалтаа улам идэвх­жүүлж, магадгүй Монголоос гарахаас өөр гарцгүй бол­гоно. Үүний дараа Оюу тол­гойн ордыг Хятадын валю­тын нөөцийн багахан хэс­гээр ашиглах хэлэлцээр эхэлнэ.

Анх хөдөлгөөнүүд зо­рил­тоо тодорхойлохдоо “Оюу толгой, Таван толгойн ордыг жижиг компанийн мэ­дэлд өгч болохгүй” гэж үзэж байв. Харин энэ ордод ба­рууны томоохон хөрөнгө оруулалтыг татаж гэмээ нь ирээдүйн улс орны аюулгүй байдалд чухал нөлөөтэй юм. Бидний тавьсан зорилт хэ­рэг­жиж, дэлхийн томоохон компанийн нэг “Рио Тинто” хөрөнгө оруулах болсон билээ. Үүний дараа “Рио Тинто”-той гэрээ бай­гуу­лахаас татгалзах шалтгаан нь тус компанийн “Чай­налко”-тай хийж байсан хэлэлцээр байлаа. Гэвч хэлэлцээр тасалдаж “Би Эйч Пи”-тай хэлэлцээрээ сэргээсэн нь аюулгүй байд­лын талаасаа тун ч эерэг тал болон харагдаж байсан билээ. Нэг л жишээ нь “Чайналко”-гоор дамжуулж Хятадууд Оюу толгойд хя­нал­таа тогтоохыг хичээсэн оролдлого нь бүтэлгүйтсэн.

Харин өнөөдөр нөхцөл байдал хутганы торгон ирэн дээр байна. Нэг бол Риотой гэрээ хийх, эсвэл Хятадад 100 хувь алдах. Энэ бол хүсүүштэй ирээдүй биш юм. Магадгүй Засгийн газрыг авч үлдээд Оюу толгойн ордыг ашиглаж эхлэх цорын ганц зөв хувилбар бол ямар­ваа гэрээгүйгээр өнөөгийн татварын нөхцлөөр хөрөнгө оруулалтыг авах замаар ордыг ашиглаж эхлэх хувил­бар. Өөр гарц харагдахгүй л байна. Харин үүнийг хэ­рэгжүүлэхэд Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд хоёрын ойл­голцол л амин чухал болоод байна.                                                                                                                           

А.БААТАРХУЯГ