Н.Энхбаяр ерөнхий шүүгчид гомдол гаргалаа

Түгээх    
2013-02-20 12:30:59 - Улс төр

enhbayar

МАХН-ын дарга Н.Энхбаяр Улсын дээд шүүхэд гомдол гаргажээ. Тэрээр Улсын Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч Ц.Зоригод хандсан байна.

Улсын Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч Ц.Зориг Танаа

Гомдол гаргах нь

Нэгэн зүйл. Миний бие хараат хууль, шүүхийнхний гаргасан илэрхий буруу шийдвэрийн “ач буян”-аар ялтан хэмээх “эрхэм” нэрийг зүүн хэлмэгдэж байна.

Өнгөрсөн жил хараат хууль, шүүхийнхэн намайг хууль зөрчин, үлэмж хэмжээний цагдаа дайчлан хүч түрэмгийлэн саатуулсан нь үнэн хэрэг дээрээ үнэн мөнийг олж тогтоох гэсэндээ биш, харин УИХ-ын сонгууль ойртсон байсан тул миний болон “Шударга ёс” эвслийн УИХ-ын сонгуульд амжилттай оролцох боломж бололцоог хаах зорилготой байсан нь эрх баригчдын дохио зангаагаар хөдөлдөг Сон­гуулийн ерөнхий хороо хэмээх байгууллага МАХН-МҮАН-ын “Шу­дарга ёс” эвслийн нэр дээр сонгуульд нэр дэвшсэн намайг болон бусад хүнийг нэр дэв­шигчдийн жагсаалтаас хууль бусаар хассанаар болон шүүхээс миний хөдөө орон нутагт томи­лолтоор явж, сонгогчидтойгоо уулзах ажлыг хориглож, Улаанбаатар хотоос гарч явж болохгүй тухай шийдвэр гаргаснаар батлагдсан билээ.

Энэ удаад хараат хууль, шүү­хийнхэн Ерөнхийлөгчийн сонгууль ойртсон тул надаас яагаад ч юм бэ айж эмээсэн, эсхүл өширхсөн зарим албан тушаалтны улс төрийн зорилгоор дээрээс өгсөн даалгавраар намайг хэрэг хийсэн мэтээр хилсээр гүтгэн гүжирдэж, үндэслэлгүйгээр, хүчээр ял тулган оногдуулж байгаа нь тэдний явуулсан хууль бус ажил­лагаа, хууль зөрчсөн шийдвэрүүдээр батлагдаж байна. Ингэж манай улсад шударга ёс алдагдаж, ардчилал адлаг­даж, хүний эрх, эрх чөлөө бүдүүлгээр зөрчигдөх явдал газар авч байна. Энэ бүх бусармаг явдлыг өөрийнхөө төлөө гэхээсээ илүү нийт монголчуудын­хаа эрх ашгийг бодон эсэргүүцэж, үнэн бодит байдлыг тайлбарлаж, ойлгуу­лахыг хичнээн оролдсон ч хараат хууль, шүүхийнхэн шат шатандаа зөвхөн өөрсдийнхөөрөө мугуйдлан зүтгэж, хуулийг гууль болгож, миний гомдлыг нухацтайгаар авч хэлэлцэх битгий хэл “тэмээ гэхэд ямаа гэж”, наад зах нь миний шүүх хуралдаанд биеэрээ оролцох эрхийг хүртэл хасах зэргээр янз бүрийн тээг саад учруулж, элдвээр хавчсаар өдий хүрлээ.

Миний бие хууль, шүүхийн бүх ажилтнууд хараат байдалд орсон гэж хэрхэвч хэлэх гээгүй бөгөөд харин харамсалтай нь өнөөдөр болтол надтай холбоотой зохиомол хэргийг бүрдүүлэх болон шийдвэрлэхэд чухамхүү хараат хууль, шүүхийнх­нийг “сайтар” сонгон шалгаруулан оролцуулж, тэд хууль бус үйл ажиллагаа явуулж, хууль зөрчсөн шийдвэр гаргаж байгаа нь олон талаар нотлогдож буй тул шүүхийн хууль бус шийдвэрийг хэрэгсэхгүй болгуулахын тулд Үндсэн хуулийн 55-р зүйл болон бусад хуулинд заасны дагуу “өөрийгөө өмгөөлөх эрхтэй” учир энэхүү няцаалт, гомдлыг дахин гаргаж байна.

Би өөрөө Ерөнхийлөгчөөр ажил­лаж байхдаа хэнбугай ч шүүхийн ажиллагаанд хөндлөнгөөс оролцож болохгүй гэсэн байр суурийг хатуу баримталдаг, шүүгчдийн бие даасан, хараат бус байдлыг хүлээн зөвшөө­рөх нь ардчилалын цагаан толгойн эхний үсгийг мэдэхтэй адил дэндүү ойл­гомж­той, тодорхой зүйл мөн хэмээн үздэг, тийм ч учир шүүгчдэд хүндэт­гэлтэй ханддаг, тэдний ажилд хэзээ ч хөндлөнгөөс хутгалдан оролцох, буруугаар нөлөөлөх гэж оролддоггүй байсныгаа тод санаж байна.

Харамсалтай нь богино хуга­цаанд буюу ердөө гурав-дөрөвхөн жилийн дотор зарим шүүгчид шүүх, шүүгчид хараат байдалд орж болохгүй гэдгийг өөрсдөө төдийлөн сайн ухамсарлаж ойлгоогүй явсныг ийнхүү хараат байдалд орсон хууль, шүүхийнхний хууль бус ажиллагаа, хууль зөрчсөн шийдвэрийн улмаас эрхээ хумиулж, эрх чөлөөгөө алдсан миний бие мэдрэхээс дээдээр мэдэрч, энэхүү аюумшигт чиг ханд­лагыг нэн даруй таслан зогсоохын тулд албан тушаалтнуудаас айн амаа хамхиж суувал хэлмэгдүүлэлт улам гаарч, газар авна гэдгийг хэнээр ч хэлүүлэлтгүй сайн ойлгож байгаа учир, тэгээд ч дув дуугүй дүмбийж сууснаар энэ алдаа завхрал засагдах­гүй гэдгийг мэдэж байгаа тул, гурав-дөрөвхөн жилийн дотор эрхбиш бүх шүүх, шүүгчид хараат байдалд орчихсон гэдэгт итгэхгүй байгаа учир, шударга шүүх, шударга шүүгчид үлдсэн байгаа гэдэгт найдаж буй тул энэхүү гомдлыг бичиж байна.

Уг нь Монгол Улсад шударга ёсыг тогтоох эрх бүхий, гэхдээ шүүхээс өөр байгууллага байдагсан бол тийшээ хандмаар байгаа боловч харамсалтай нь шүүх л шүүхийнхээ гаргасан алдааг засах эрхтэй, бас үүрэгтэй байдаг тул ийнхүү Улсын Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгчид Танд хандан энэхүү гомдлыг бичиж байна.

Нэгэн зүйл. Улсын Дээд шүүхийн хяналтын шатны Эрүү­гийн хэргийн шүүхийн шүүх хуралдаанаас гаргасан 775 тоот тогтоолд намайг болон Д.Чулуун­баатар, Д.Дуламсүрэн нарыг үндэслэлгүйгээр буруутган, хүчээр ял тулган оногдуулахын тулд дараах дүгнэлтүүдийг гаргажээ. Үүнд:

Нэг. “Өргөө” зочид буудлын талаар:

1.Н.Энхбаяр нь Ерөнхийлөгчийн албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласан,

2.Ц.Батбаяр, Н.Болормаа, Д.Дуламсүрэн нартай бүлэглэсэн,

3.“Өргөө” зочид буудал НӨҮГ-ыг хууль бусаар татан буулгасан,

4.Төсөл сонгон шалгаруулалт явуулаагүй,

5.“Өргөө” НӨҮГ-ын 453,7 сая төгрөгийн хөрөнгийг өөрийн хүү Э.Батшугарын нэр дээр байгуулсан “Хар дун” компанид шилжүүлсэн,

6.“Хар дун” компанийг “Эскон” компанийн охин компани болгон завшсан,

7.Онц их хэмжээний хохирол учруулсан гэжээ (МУ-ын Дээд шүүхийн хяналтын шатны эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдааны 775-р тогтоол, хууд.55).

Хоёр. “Улаанбаатар таймс” сонины талаар:

1.Н.Энхбаяр нь Ерөнхийлөгчийн албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласан,

2.Т.Билэгт, Д.Чулуунбаатар нартай бүлэглэсэн,

3.“УБ таймс” сонины менеж­мен­тийн баг нь 2004.5.7-ны өдөр байгуулсан “Менежментийн гэрээний үр дүнг харгалзан хувьчлах гэрээ”-нд заасан бизнес төлөвлөгөө бүрэн хэрэгжээгүй, аудит хийгдээ­гүй, гэрээний үүргээ бүрэн биелүүлээгүй байсан,

4.2008.9.8-ны өдөр НӨХК-ын 75-р тогтоол гаргуулсан,

5.“УБ таймс” сонин НӨҮГ нь 2,1 тэрбум төгрөгийн үнэтэй,

6.“УБ таймс” сонин НӨҮГ-ыг өөрийн төрсөн дүү Н.Энхтуяагийн “Медиа холдинг” ХХК ... нэр дээр хууль бусаар хувьчлан авсан,

7.“УБ таймс” компанийг өөрийн үүсгэн байгуулсан “Эскон” компанийн охин компани болгон шилжүүлэн завшсан,

8.Онц их хэмжээний хохирол учруулсан гэжээ (МУ-ын Дээд шүүхийн хяналтын шатны эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдааны 775-р тогтоол, хууд.55).

Гурав. Н.Энхбаяр нарыг ЭХ-ийн 150.3-р зүйлчлэн яллахын тулд:

1.НИТХ-ын Тэргүүлэгчдийн дарга Н.Болормаа, НЗДарга Т.Билэгт нар “нийтийн хэрэглээнд зориулсан эд хөрөнгийг итгэмжлэн хариуцсан этгээд” мөн гэж үзсэн,

2.Дээрх эрх бүхий албан тушаалтнууд хуулиар олгогдсон эрх мэдлээ хэтрүүлж, хууль болон журам зөрчиж, Нийслэлийн өмчийг хувьчлах, шилжүүлэх тухай хууль бус шийдвэр гаргасан,

3.Н.Энхбаяр албаны эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа ашиглан дээрх шийдвэрийг гаргуулах ажлыг зохион байгуулсан,

4.Нийслэлийн өмчийг өөрийн үүсгэн байгуулсан “Эскон” компанид шилжүүлэн завшсан,

5.Онц их хэмжээний хохирол учруулсан гэжээ (МУ-ын Дээд шүүхийн хяналтын шатны эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдааны 775-р тогтоол, хууд.56-57).

Одоо дээрх буруу дүгнэлтүүдийг хуулийн дагуу нэгбүрчлэн няцаая. Үүнд:

НЭГ. “ӨРГӨӨ” ЗОЧИД БУУДЛЫН ТАЛААР:

1.“Н.Энхбаяр нь Ерөнхийлөг­чийн албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласан” гэх тухайд Энд шүүх “албан тушаалын байдал” болон “урвуулан ашиглах” гэсэн хоёр үгийг ашиглан дүгнэлт гаргажээ. Энэ хоёр үг ЭХ-ийн 263-р зүйлд “Төрийн албан тушаалтан албаны эрх мэдэл буюу албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласны улмаас ...” гэж бичигдсэн байна.

Монгол Улсын Дээд шүүхийн 23-р тогтоолд: “1.Эрүүгийн хуулийн 263 дугаар зүйлийн 263.1-д заасан “албаны эрх мэдэл” гэдгийг сонгуульт болон томилолтын албан тушаал­танд хууль тогтоомжоор олгосон бүрэн эрх, үндсэн чиг үүргийн нэгдэл гэж ойлгоно. Мөн зүйл, хэсэгт заасан “албан тушаалын байдал” гэж албан тушаалтны хэрэгжүүлж байгаа эрх үүрэгт хамааралгүй боловч тухайн албан тушаалтай холбоотой нэр хүнд, нөлөөг хэлнэ” гэжээ. Тодруулвал Улсын Дээд шүүх “албаны эрх мэдэл” ба “албан тушаалын байдал”-ыг өөр өөр утга илэрхийлсэн, тус тусдаа хоёр ухаг­дахуун мэтээр ойлгон тайлбарлажээ. Гэтэл үнэн хэрэг дээрээ энэ хоёр үг ЭХ-ийн 263-р зүйл, “Авлигын эсрэг хууль”-ийн “урвуулан ашиглах”-ыг тайлбарласан тайлбарт туссанаараа болон эрх зүйн, түүнчлэн хэл зүйн талаасаа хоорондоо хэрхэн уялдан холбогдохыг дараахь байдлаар тодруулая.

Мөн тогтоолд: “... албаны эрх мэдэл буюу албан тушаалын байдлаа “урвуулан ашиглах” гэдгийг Авлигын эсрэг хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.1.3-т зааснаар ойлгож хэрэглэнэ” гэжээ.

Тэгвэл “Авлигын эсрэг хууль”-ийн 3.1.3-т “албан тушаалын эрх мэдлээ урвуулан ашиглах” гэж албан тушаалын эрх мэдлийг албаны эрх ашгийн эсрэг буюу хувийн ашиг сонирхлоо гүйцэлдүүлэх зорилгод ашиглаж ...” хэмээн тодорхойлсон байна. Тодруулвал энэ хуулинд “урвуулан ашиглах” гэдгийг гагцхүү “албан тушаалын эрх мэдэл”-тэй уялдуулан тайлбарласан байна. Харин энд “албан тушаалын байдал” гэсэн нэг ч үг, үсэг алга байна. Тэгэхээр энэ хуулиар “урвуулан ашиглах” гэдгийг гагцхүү “албаны эрх мэдэл”-тэй холбон ойлгож хэрэглэх ёстой ажээ. Ер нь Ром-Германы хуулийн тогтолцоо буюу Монгол Улсын баримталж байгаа хуулийн тогтолцооны онцлог бол хуулийг яг бичигдсэнээр нь, холбох үг, цэг таслалыг нь хүртэл харгалзан, ягштал баримталж хэрэг­лэх ёстой гэсэн зарчимтай билээ. Ийм нөхцөлд “албан тушаалын байдал”-ын хувьд түүнийг “урвуу­лан ашиглах”-тай холбогдуулахдаа “албаны эрх мэдэл”-тэй ижил утга санаа илэрхийлсэн үг хэмээн үзэж, хэрэглэх ёстой гэж ойлгогдож байна. Ингэх нь зөв гэдэг нь хэл зүйн талаас нь авч үзэхэд илүү тодорхой харагдаж байна.

Хэл зүйн талаас нь тайлбарлахад ЭХ-ийн 263-р зүйлд бичигдсэнээс үзвэл “албаны эрх мэдэл” ба “албан тушаалын байдал” хоёрыг хооронд нь “буюу” гэдэг холбох үгээр холбосон байна. Монгол хэлний “буюу” хэмээх холбох үг нь ижил утгатай хоёр үгийг холбодог, харин “эсхүл” гэдэг холбох үг нь өөр өөр утгатай хоёр үгийг холбодог. Жишээ нь “УИХ буюу хууль тогтоох байгууллага” гэхээс биш “УИХ, эсхүл хууль тогтоох байгууллага” гэхгүй. “Буюу” хэмээх холбох үгээр холбогдсон үгс нь дандаа ижил утга бүхий хоёр үг мөн байдаг тул “УИХ” нь хуулиар тогтоосон эрх мэдлийн хүрээнд ажиллах ёстой байгууллага, харин “хууль тогтоох байгууллага” гэдэг бол УИХ-ын нэр хүнд, нөлөөг хэлнэ” хэмээн өөр өөр утгатай хоёр үг болгон тайлбарлаж болохгүй.

Тэгэхээр хууль эрх зүй болон хэл зүйн аль ч талаас нь аваад үзэхэд “албаны эрх мэдэл” буюу “албан тушаалын байдал” нь ижил утга бүхий хоёр үг мөн бөгөөд Улсын Дээд шүүх эсрэгцүүлэн тайлбарснаар буруу тайлбар гаргажээ. Тэгвэл Үндсэн хуулийн 50.2-т зааснаар Улсын Дээд шүүхийн тайлбар хуульд харшилвал хуулийг дагаж биелүүлэх ёстой. Ер нь өгүүлбэрт “буюу” ба “эсхүл” холбох үгсийн гүйцэтгэдэг үүрэг өөр өөр гэдгийг монгол хэлний сурах бичгүүдэд тодорхой тайлбарлан бичсэн байдаг.

Дээд шүүх “албан тушаалын байдал” гэдгийг “нэр хүнд, нөлөө” хэмээн тайлбарласныг өнөөдөр тухайн албан тушаалтан ямар ч үйлдэл хийгээгүй байхад хүртэл нэр хүнд, нөлөөгөөрөө өөртөө болон бусдад шахалт үзүүлж шийдвэр гаргасан, бусдаар гаргуулсан, бараг л “нүдээ ирмэх”-ээс авахуулаад “зүгээр сууж байгаараа хүртэл нөлөөлсөн” гэх зэргээр яагаад ч нотлогдохгүй хийсвэр үйлдлээр түүнийг буруутгаж, гэм зэмгүй хүнд хүчээр ял тулган оногдуулахад үндэслэн ашиглаж байгаа нь хуулийг буруу тайлбарласнаас болж хичнээн их хор уршиг учирч болохыг тод томруун харуулж байна.

Тэгээд ч “нэр хүнд, нөлөө” гэдэг нь дэндүү хийсвэр, ихээхэн субъектив шинж чанартай ойлголт мөн бөгөөд “нэр хүнд, нөлөө”-г нотлох баримтаар хөдөлбөргүй тогтоон нотлох боломжгүй билээ. Тухайн албан тушаалтан “нэр хүнд, нөлөө”-тэй гэдгийг хэн ч баттай хэлж, тогтоож чадахгүй.

Аливаа албан тушаалыг “нэр хүнд, нөлөө” биш, харин “эрх мэдэл” тодорхойлолно. Хуулиар хэн нэгэнд “нэр хүнд, нөлөө”-г олгож болохгүй, харин хуулиар “эрх мэдэл”-ийг олгож болно. Тухайн албан тушаалтан “нэр хүнд, нөлөө”-тэй байсан байгаагүй “эрх мэдэл”-ийнхээ хүрээнд л тодорхой шийдвэр гаргах үйлдэл, эс үйлдэл хийнэ. Тийм ч учир эрх мэдлээ “урвуулан ашиглах”, “хэтрүүлэх” гэх зэргийг хуулиар тогтоож, тайлбарлаж болдог, тэгэх ч ёстой байдаг. “Нэр хүнд, нөлөө” хэмээх туйлын хийсвэр зүйлийг “урвуулан ашиглах”, “хэт­рүү­лэн ашиглах” гэдэгтэй холбож ойлгох, хэрэглэх боломжгүй, хуулийн зүйл, заалтыг ийнхүү ойл­гож хэрэглэвэл гэм зэмгүй хүнд үндэслэлгүйгээр, таамаглалаар хүчээр ял тулган өгөх нөхцөл бүр­дэнэ. Тийм ч учир төрийн байгуул­лагуудын үйл ажиллагааг хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалах, хангах зарчим­тай уялдуулж, аль болохоор эрх мэдлийг нь хэтрүүлэхгүй байлгах зарчим баримталдаг бөгөөд үүнийг төрийн байгууллага хуулиар зөвшөөрөгдөөгүйг хийж болохгүй хэмээн хялбаршуулан томъёолдог билээ. Төрийн байгууллага ч аливаа тайлбар гаргахдаа төрийн байгуул­лагын эрх мэдлийг хэтрүүлсэн, өргөжүүлсэн, нэмэгдүүлсэн бодлого баримтлах нь төрийн онолын хувьд буруу юм. Төрийн эрх зүйн талаас нь аваад үзсэн ч Дээд шүүхийн “албан тушаалын байдал” гэснийг “албаны эрх мэдэл”-ээс салгаж, “нэр хүнд, нөлөө” хэмээх хийсвэр ойлголтоор утга санааг нь өргө­жүүлэн нэмэгдүүлж тайлбарласан нь буруу болжээ. Хууль бол хийсвэр, нотлогдох боломжгүй ойлголтонд биш тодорхой үйлдэлд үндэслэн үйлчилж баймааж шүүх шударга шийдвэр гаргах нөхцөл бүрдэнэ.

Мөн Дээд шүүх нь “албан тушаалын байдал” гэдгийг “албаны эрх мэдэл” гэдгээс “буюу” хэмээх хоёр ижил утгатай үгийг холбодог холбох үгээр холбогдсон байхад үл хэрэгсэн зориуд салгаж, өөр өөр утга бүхий хоёр үг хэмээн үзэж, “албан тушаалын байдал” бол “нэр хүнд, нөлөө” гэж тайлбарласан нь эрхээ хэтрүүлсэн, өөрт нь оногдоогүй, гагцхүү хууль тогтоох байгууллагын л эдлэх ёстой эрх мэдлийг хэрэгжүүлсэн байна.

Түүнчлэн гэмт үйлдэл, эс үйлдэл нь “... ямагт идэвхтэй хөдөлгөөнөөр заавал илрэх гэмт зан үйл” (МУ-ын ЭХ-ийн тайлбар ном, хууд. 70) гэж үздэг байна. Өөрөөр хэлвэл үйлдэл, эс үйлдэл нь заавал идэвхтэй үйлдэл байж, тэр утгаараа илрэх ёстой гэдэг нь нэн чухал ойлголт юм. Илрэх гэдэг нь нотлох баримтаар нотлогдох ёстой гэсэн үг. Нотлох баримтаар нотлогдоогүй байхад тус үйлдэл, эс үйлдлийг гэмт хэрэг мөн хэмээн таамаглаж хэрхэвч болохгүй. Тийм ч учир ЭБШХуулинд шүүхийн шийдвэр таамаглалд үндэслэж болохгүй, мөн ЭХ-инд тус хуулийг төсөөтэй хэрэглэхийг хориглоно гэж тодорхой заасан байдаг.

Түүнчлэн аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэдийн хуулиар хамгаалагдсан ашиг сонирхолд үлэмж хэмжээний хохирол учруулсан байвал гэмт хэрэг нь төгс бүрдэл болсон тооцогддог. Хохирол хохиролдоо материаллаг хохирол. Гэмт хэрэг нь үйлдэгдсэн бол төгс бүрдэл баймааж сая гэмт хэрэгт тооцогдоно гэдэг зарчим нэн чухал билээ. Эс тэгвээс бодитой хохирол учраагүй байхад үйлдлийг бус санаа бодлыг гэмт хэрэгт тооцдог болох, ингэснээр хэн нэгнийг үзэл бодлынх нь төлөө гэм буруутай болгох, энэ нь мөн нотлох баримтанд тулгуурлаж биш, харин таамаглалаар хүчээр ял тулгах зэргээр гэм зэмгүй хүмүүсийг хавтгайруулан яллах балмад ажиллагаа болж хувирна. Үнэхээр гэмт хэрэг мөн бол бодитой хохирол учирсан үйлдэл байх гэдэгтэй хол­бож ойлгох, ийм зарчим баримтлах шаардлагатай. Энэ тухай “МУ-ын Эрүүгийн хуулийн тайлбар” хэмээх номонд: “Төрийн албан тушаалтан албаны эрх мэдэл буюу албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласны улмаас аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэдийн хуулиар хамгаалагдсан ашиг сонирхолд үлэмж хэмжээний хохирол учруулснаар бүрдэл төгсдөг материаллаг бүрэлдэхүүнтэй гэмт хэрэг мөн” (хууд.617) гэжээ. Харин хохирол учраагүй бол төгс бус бүрдэл бүхий үйлдэл болоогүй гэсэн үг, төгс бус бүрдэлтэй бол гэмт хэрэг гэж тооцогдохгүй. Тэгвэл “гэмт хэрэг байхгүй бол ял байхгүй, ял байхгүй бол гэмт хэрэг байхгүй” гэсэн зарчим үйлчилнэ.

Шүүхээс үндэслэлгүй шийдвэр гаргаж, Ерөнхийлөгчийн албан тушаалын байдал буюу “нэр хүнд, нөлөө”-г “урвуулан ашигласан” гэж дүгнэхдээ Н.Энхбаяр нь Ерөнхий­лөг­чийн эрх мэдлийн асуудлаар өөрөө ямар нэгэн шийдвэр гаргаагүй, бусдад ч нөлөөлөөгүй гэдгийг хүлээн зөвшөөрсөн байдал ажиглагдаж байна. Нөгөө талаар “албан тушаалын байдлаа буюу “нэр хүнд, нөлөө”-гөө ашиглаж, “бараг зүгээр сууж байгаагаараа” нөлөө үзүүлж, бусдаар “Өргөө” зочид буудлын талаар шийдвэр гаргуулсан гэж үзэх гэж оролдож байгаа нь харагдаж байна. Тэгвэл нэгд, үйлдэл илрэх ёстой гэсэн зарчмын дагуу бусдаар шийдвэр гаргуулсныг тодорхой нотлох баримтаар нотлох ёстой. Хоёрт, хэн нэгэн хүн бусдын гаргасан шийдвэрийн төлөө хариуцлага хүлээх ёсгүй бөгөөд ЭХ-инд бусдын гаргасан шийдвэрийн төлөө огт өөр хүнд хариуцлага хү­лээл­гэх тухай зүйл, заалт байдаггүй. Харин ч хүн зөвхөн өөрийнхөө үйлдлийн төлөө өөрөө хариуцлага хүлээнэ гэсэн хатуу зарчим суусан байдаг бөгөөд энэ нь ЭХ-ийн 8.2-т бичсэнчлэн “Гэм буруутай этгээд үйлдсэн гэмт хэрэгтээ зөвхөн өөрөө эрүүгийн хариуцлага хүлээнэ” гэж илэрхийлэгджээ. Гуравт, “урвуулан ашиглах” нь “Авлигын эсрэг хууль”-инд тайлбарласны дагуу тухайн албан тушаалтан албан тушаалын байдлаа биш, чухамхүү албаны эрх мэдлээ ашиглаж, шийдвэр гаргаж, тэр нь гэмт хэргийн шинжтэй бол хариуцлага хүлээхээр тайлбар­лагдсан байгаа билээ.

Хавтаст хэрэгт авагдсан нотлох баримтуудаас үзэхэд Н.Энхбаяр нь Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байхдаа Өргөө” зочид буудлын талаар “албаны эрх мэдлээ буюу албан тушаалын байдлаа” ямар нэгэн байдлаар “урвуулан ашиглаж”, өөрөө шийдвэр гаргасан, эсхүл бусдаар шийдвэр гаргуулсан гэд­гийн аль нь ч нотлогддоггүй билээ.

Энэ нь ч Ц.Батбаяр (Хавтаст хэрэг, 45-р хавтас, 196-199-р хуудас), Н.Болормаа (Хавтаст хэрэг, 150-151-р хууд. 2012.01.16.), Д.Дуламсүрэн (Хавтаст хэрэг, 45-р хавтас, 187-195-р хуудас, түүнчлэн 47-р хавтас,  202-213-р хууд.) нарын мэдүүлгүүд зэрэг нотлох баримтуу­даар хангалттай нотлогддог. Тэд мэдүүлгүүддээ Н.Энхбаяр нь Ерөнхийлөгчийн хувьд “Өргөө” зочид буудлын талаар ямар нэгэн шийдвэр өөрөө гаргаагүй, мөн гаргуулахаар амаар болон бичгээр нөлөөлөөгүй, эсхүл үүрэг даалгавар өгөөгүй гэсэн байдаг. Түүнчлэн Н.Энхбаяр нь Ерөнхийлөгчийн хувьд “Өргөө” зочид буудлын талаар ямар нэгэн шийдвэр гаргуулах талаар өөр аргаар нөлөөлсөн гэдгийг нотлох амаар хэлэгдсэн, бичгээр үйлдэгдсэн нэг ч нотлох баримт байдаггүй.

Эцэст нь хуулийн логикоор бол хууль зөрчсөн байж болзошгүй хэмээн сэжиглэгдэж байгаа этгээд гэмт хэрэг хийгээгүй гэдгээ заавал өөрөө нотлох албагүй, харин түүний гэмт хэрэг хийсэн гэдэг нь нотлох баримтаар нотлогдохгүй байх нь тэр этгээд гэм буруугүй гэж тооцогдоход хангалттай үндэслэл болох ёстой байдаг. Энэ тухай ЭБШХ-ийн 36.4-т “Яллагдагч өөрийнхөө эсрэг мэдүүлэг өгөх, түүнчлэн өөрийгөө гэм буруугүйг болон хэргийн бусад байдлыг нотлох үүрэг хүлээхгүй.” гэжээ. Энэ зарчмыг Үндсэн хуулийн 16.14-т заасан “шударга шүүхээр шүүлгэх эрхтэй, ... Гэм буруутай нь хуулийн дагуу шүүхээр нотлогдох хүртэл хэнийг ч гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож үл болно.” гэсэнтэй уялдуулвал аливаа хүн анхнаасаа гэм буруугүй гэж тооцогдоно хэмээх хүний эрх, эрх чөлөөтэй холбоотой нэн чухал, суурь зарчим буй болно.

Энэ бүхнээс үзвэл Н.Энхбаяр нь Ерөнхийлөгчийн албаны эрх мэдэл буюу албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласан гэдэг нь нотлох баримтаар нотлогддоггүй учир, түүнч­лэн “нэр хүнд, нөлөө”-г урвуулан ашиглах тухай хуулинд бичигдээгүй байгаа учир Н.Энхбаяр нь гэмт хэрэг үйлдсэн мэтээр дүгнэх боломжгүй юм.

Тэгвэл гэмт хэрэг ба ял хоёр бол хоорондоо харилцан шүтэлцээтэй хоёр ухагдахуун мөн бөгөөд нэг нь байхгүй бол нөгөө нь байх ёсгүй бөгөөд энэ нь “гэмт хэрэг байхгүй бол ял үгүй” гэсэн нийтээр хүлээн зөвшөөрөгдсөн зарчмаас урган гардаг.

2. “Ц.Батбаяр, Н.Болормаа, Д.Дуламсүрэн нартай бүлэглэсэн” гэх тухайд

Дээд шүүхийн 775-р тогтоолд Н.Энхбаяр нь Ц.Батбаяр, Н.Болормаа, Д.Дуламсүрэн нартай бүлэглэсэн, өөрөө зохион байгуулагч нь гэж дүгнэсэн байдаг. Түүнчлэн Д.Дуламсүрэн нь хамжигч гэжээ.

Үндсэн хуулинд болон бусад хуулинд гэм буруутай нь шүүхээр тогтоогдох хүртэл хэнийг ч гэм буруутайд тооцож болохгүй гэсэн зарчим байдаг. Тэгвэл Ц.Батбаяр, Н.Болормаа нарын асуудлыг шүү­хээр хэлэлцээгүй мөртлөө тэднийг гэмт хэрэг хийхэд бүлэглэн оролцсон мэтээр урьдчилан буруутган дүгнэж, эчнээгээр ял тулгаж байгаа нь дээрх зарчмыг ноцтой зөрчсөн балмад явдал мөн гэж дүгнэхээс өөр аргагүй. Ц.Батбаяр, Н.Болормаа нар хуулиар олгогдсон эрх мэдлийнхээ хүрээнд хуулинд нийцүүлэн шийд­вэр гаргасныг ямар ч үндэслэлгүй­гээр, нотлох баримтгүйгээр, бүр шүүхийн хуралдаанаар хэлэлцэл­гүйгээр, тэднийг шүүх хуралдаанд оролцуулалгүйгээр шууд буруутгаж байгаа нь хүний эрх, эрх чөлөөг дэндүү бүдүүлгээр зөрчсөн ажиллагаа болж байна.

Мөн аливаа бүлэглэсэн хэмээх хэрэгт гүцэтгэгчийг нотлох барим­таар хөдөлбөргүй олж тогтоосны дараа л зохион байгуулагч, хамжигч, хамтрагчийг тогтоож болно. Энэ тухай “МУ-ын Эрүүгийн тайлбар” номонд: “Гэмт хэрэгт хамтран оролцож байгаа зохион байгуулагч, хатгагч, хамжигчийн үйл ажиллагаа нь зөвхөн гүйцэтгэгчийн үйлдлээр дамжин хэрэгждэг болохоор гүцэтгэгч бол хамгийн гол оролцогч юм. ... Гүцэтгэгчгүйгээр бусад оролцогчид, бусад оролцогчидгүйгээр гүйцэтгэгч гэсэн ойлголт байх ёсгүй” (хууд.118) гэжээ. Энэ бол гүйцэтгэгч байхгүй зохиомол хэрэг гэдгийг хууль, шүүхийнхэнд удаа дараа анхааруулсаар байтал хараат хууль, шүүхийнхний нэгэн төлөөлөгч болох Ё.Сагсай: “гүйцэтгэгч бий болох болно” гэсэн утгатай мэдэгдэл хийгээд зогсож байх жишээтэй (Нийслэлийн давж заалдах шатны 495-р магадлал). Энэ бол гэм зэмгүй хүмүүсийг шүүх хуралдаан болоогүй байхад эчнээгээр яллаж, урьдчилан буруутгахаар хэзээний төлөвлө­чихсөн байгаагийн бас нэгэн баталгаа мөн.

Тэгэхээр гүйцэтгэгч байхгүй байгаа хэрэгт зохион байгуулагч, хамжигчийн аль нь ч байхгүй нь ойлгомжтой асуудал. Тэгвэл Н.Энхбаяр нарт хүчээр тулгаад байгаа хэрэгт гүйцэтгэгч байхгүй байгаа бөгөөд тийм учир Н.Энхбаяр нь зохион байгуулагч биш, Д.Дуламсүрэн нь хамжигч биш болно. Ингэснээр бүлэглэсэн гэдэг нь буруу дүгнэлт болж байна.

3.“Өргөө” зочид буудал НӨҮГ-ыг хууль бусаар татан буулгасан гэх тухайд

“Засаг захиргаа, нутаг дэвс­гэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хууль”-ийн Нутгийн өөрөө удирдах байгууллага хэмээх 9-р зүйлийн 9.2-т “...Хурлын хуралдааны чөлөө цагт бүрэн эрхийг нь тэд­гээрийн Тэргүүлэгчид хэрэгжүүлнэ” гэсэн байдаг. Түүнчлэн  “Төрийн ба орон нутгийн өмчийн тухай хууль”-ийн Орон нутгийн өмчийн талаархи иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын бүрэн эрх хэмээх 77-р зүйлийн 77.1-д “Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал нь тухайн аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн өмчийн зүлсийг хүн амаа төлөөлөн өмчлөгч нь байна” гэжээ. Мөн хуулийн 77.2-т “Орон нутгийн өмчийг эзэмших, ашиглах, захиран зарцуулах талаар иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал дараахь бүрэн эрхтэй: 4/орон нутгийн өмчийн хуулийн этгээд байгуулах, өөрчлөн байгуулах, татан буулгах шийдвэр гаргаж, гүйцэтгэлд нь хяналт тавих” гэсэн байна.

Тэгвэл НИТХ-ын Тэргүүлэгчид НИТХурлын хуралдааны чөлөө цагт түүний бүрэн эрхийг хэрэгжүүлж, орон нутгийн өмчийн хуулийн этгээд байгуулах, өөрчлөн байгуулах, татан буулгах эрхийн дагуу 188-р тогтоол гаргаж, “Өргөө” НӨҮГ-ыг татан буулгажээ. Энэхүү ажиллагаа хуулийн дагуу хийгдсэн байна. Түүнчлэн “Төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай хууль”-ийн Хамтарсан үйлдвэрийн газар байгуулах замаар хувьчлах хэмээх 57-р зүйлийн 57.1-д “Төрийн өмчит хуулийн этгээдийн эд хөрөнгийг бүхэлд нь, эсхүл зарим хэсгийг нь хувь нийлүүлж гадаад, дотоодын хөрөнгө оруулагчийн хөрөнгөтэй нийлүүлж хамтарсан үйлдвэр байгуулах замаар хувьчилж болно. Ийнхүү хувьчлахдаа: 2/ төрийн өмчит хуулийн этгээдийг шинэчлэх, өргөтгөх зорилгоор бусад этгээдийн хөрөнгө нэмж оруулах” гэсний дагуу НИТХ-ын Тэргүүлэгчид 188-р тогтоол, НЗДарга нь 555 тоот захирамж тус тус гаргаж, “Өргөө” зочид буудлыг татан буулган хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалт оруулж, нэг хэсгийг нь хувьчлахдаа “Дун өргөө” хамтарсан компани бай­гуулж, УБ хот нь 470 орчим сая төгрөгийн үнэ бүхий нийслэлийн өмч хөрөнгийг хамтарсан ком­панийн 25 хувьтай тэнцэнэ хэмээн тооцон баталгаажуулж, ингэснээр “Хар дун” компаниар 1,4 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт оруулах гэрээ хийж, “Хар дун” компани ийм ихээхэн хэмжээний хөрөнгө оруулалт оруулснаар “Дун өргөө” хамтарсан компанийн 75 хувийг эзэмшихээр болсон байна. Үр дүнд нь ашигтай ажилладаг өндөр зэрэглэлийн зочид буудал, ресторан байгуулагдаж, сүүлийн арав гаруй жилийн хугацаанд анх удаа 2011 оноос эхлэн ашигтай ажилласны ногдол ашгийг Улаанбаатар хотод төлж эхэлсэн байна.

Учир иймд “Өргөө” НӨҮГ-ыг шинэчлэх, өргөтгөх зорилгоор бусад этгээдийн хөрөнгө нэмж оруулахын тулд татан буулгаж, “Хар дун” компаниас оруулсан 1,4 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалтыг 75 хувьд нь, Нийслэл хотын 470 орчим сая төгрөгийн үнэ бүхий хөрөнгийг 25 хувьд нь тооцон “Дун өргөө” хамтарсан компани байгуулж, хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулал­тыг бодитойгоор татан оруулж хам­тарсан компани байгуулах замаар хувьчилсан нь “Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирд­лагын тухай хууль”, “Төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай хууль”-инд нийцсэн ажиллагаа болжээ.

Энэхүү ажиллагаа нь хуулийн дагуу хийгдсэнийг мөн дараах баримт нотолно. 2008 оны 6 сарын 30-ны өдөр Монгол Улсын Дээд шүүхийн Хяналтын шатны Захир­гааны хэргийн шүүх хуралдаанаас 86 тоот тогтоол батлан гаргаж, НИТХ-ын Тэргүүлэгчдийн хурлын 188-р тогтоол нь хууль зөрчөөгүй байна гэж тогтоосон байна (45-р хавтас, 139-157 хуудас).

4.Төсөл сонгон шалгаруулалт явуулаагүй гэх тухайд

“Төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай хууль”-ийн 34-р зүйлд “1.Төрийн өмчийн эд хөрөнгийг хувьчлахдаа дараахь аргыг дангаар буюу хослуулан хэрэглэнэ:

1/дуудлагаар худалдах,

2/уралдаант шалгаруулалт /төсөл сонгон шалгаруулах/,

3/төрийн өмчийн хувьцаа, хувь хөрөнгийг худалдах,

4/төрийн өмчийн хуулийн этгээдийг хамтарсан хэлбэрээр өөрчлөн байгуулах,

5/татан буулгаж эд хөрөнгийг хувьчлах,

6/менежментийн үр дүнг харгалзан хувьчлах,

7/давуу эрхтэй тусгай төрлийн хувьцаа гаргах,

8/төсвийн санхүүжилтийг төл­сөн хэмжээгээр төрийн эзэмшлийг тодорхой хувиар бууруулж хувьч­лах.” гэж заажээ. Энд бүх хувьч­лалын аргыг бүгдийг нь төсөл сонгон шалгаруулах замаар явуулах ёстой гэж заагаагүй байна. Төсөл сонгон шалгаруулах нь хувьчлалын нэг л арга байна. Харин НИТХ Тэргүүлэг­чид болон НЗДарга нар “Өргөө” зочид буудлыг хамтарсан компани байгуулж хувьчлахдаа хуулинд бичигдсэн дээрх олон аргын “4/төрийн өмчийн хуулийн этгээдийг хамтарсан хэлбэрээр өөрчлөн бай­гуулах” гэдгийг баримталсан байдаг.

Энэ тухай тодруулан тайлбар­лахад “Засаг захиргаа, нутаг дэвс­гэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хууль”-ийн Нутгийн өөрөө удирдах байгууллага хэмээх 9-р зүйлийн 9.2-т “...Хурлын хуралдааны чөлөө цагт бүрэн эрхийг нь тэд­гээрийн Тэргүүлэгчид хэрэгжүүлнэ” гэсэн байдаг. Түүнчлэн  “Төрийн ба орон нутгийн өмчийн тухай хууль”-ийн Орон нутгийн өмчийн талаархи иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын бүрэн эрх хэмээх 77-р зүйлийн 77.1-д “Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал нь тухайн аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн өмчийн зүлсийг хүн амаа төлөөлөн өмчлөгч нь байна” гэжээ. Мөн хуулийн 77.2-т “Орон нутгийн өмчийг эзэмших, ашиглах, захиран зарцуулах талаар иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал дараахь бүрэн эрхтэй: 4/орон нутгийн өмчийн хуулийн этгээд байгуулах, өөрчлөн байгуулах, татан буулгах шийдвэр гаргаж, гүйцэтгэлд нь хяналт тавих” гэсэн байна.

НИТХ-ын Тэргүүлэгчид НИТХурлын хуралдааны чөлөө цагт түүний бүрэн эрхийг хэрэгжүүлж, орон нутгийн өмчийн хуулийн этгээд байгуулах, өөрчлөн байгуулах, татан буулгах эрхийн дагуу 188-р тогтоол гаргаж, “Өргөө” НӨҮГ-ыг татан буулгажээ. Энэхүү ажиллагаа хуулийн дагуу хийгдсэн байна. Түүнчлэн “Төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай хууль”-ийн Хамтарсан үйлдвэрийн газар байгуулах замаар хувьчлах хэмээх 57-р зүйлийн 57.1-д “Төрийн өмчит хуулийн этгээдийн эд хөрөнгийг бүхэлд нь, эсхүл зарим хэсгийг нь хувь нийлүүлж гадаад, дотоодын хөрөнгө оруулагчийн хөрөнгөтэй нийлүүлж хамтарсан үйлдвэр байгуулах замаар хувьчилж болно. Ийнхүү хувьчлахдаа: 2/ төрийн өмчит хуулийн этгээдийг шинэчлэх, өргөтгөх зорилгоор бусад этгээдийн хөрөнгө нэмж оруулах” гэсний дагуу НИТХ-ын Тэргүүлэгчид 188-р тогтоол, НЗДарга нь 555 тоот захирамж тус тус гаргаж, “Өргөө” зочид буудлыг татан буулган хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалт оруулж нэг хэсгийг нь хувьчлахдаа “Дун өргөө” хамтарсан компани байгуулж, УБ хот нь 470 орчим сая төгрөгийн үнэ бүхий нийслэлийн өмч хөрөнгийг хамтарсан ком­панийн 25 хувьтай тэнцэнэ хэмээн тооцон баталгаажуулж, ингэснээр “Хар дун” компаниар 1,4 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт оруулах гэрээ хийж, “Хар дун” компани ийм хэмжээний ихээхэн хөрөнгө оруулалт оруулснаар “Дун өргөө” хамтарсан компанийн 75 хувийг эзэмшихээр болсон байна. Хувьч­лалын ийм аргаар “Өргөө” зочид буудлын нэг хэсгийг хувьчлахад заавал төсөл сонгон шалгаруулах шаардлагатай гэж хуулинд бичиг­дээгүй байна. Харин үр дүнд нь ашигтай ажилладаг өндөр зэрэг­лэлийн зочид буудал, ресторан байгуулагдаж, сүүлийн арав гаруй жилийн хугацаанд анх удаа 2011 оноос эхлэн ашигтай ажилласны ногдол ашгийг УБ хотод төлж эхэлсэн байна.

Эцэст нь тэмдэглэхэд НИТХ-ын Тэргүүлэгчдийн хурлаас гаргасан 188 тоот тогтоол бол хамтын шийд­вэр мөн бөгөөд хамтын шийдвэрийн өмнөөс Н.Болормаа хэмээх нэг хүнийг буруутгаж, эчнээ яллаж, бүлэглэсэн болгож тооцно гэдэг бол бас л хууль зөрчсөн шийдвэр мөн. Хэрэв Н.Болормаа нь НИТХ-ын Тэргүүлэгчдийн хурлыг хийлгэл­гүйгээр түүний нэрийн өмнөөс ганцаараа дур мэдэн шийдвэр гаргасан бол хариуцлага хүлээлгэх тухай асуудал яригдаж болно. Харин НИТХ-ын Тэргүүлэгчдийн хуралдаан хууль, журмын дагуу болж, хамтын шийдвэр гаргасан бол хамтын шийдвэрийн төлөө нэг хүн хариуцлага хүлээдэггүй бөгөөд хамтын шийдвэр нь буруу шийдвэр болсон гэж хуулийн дагуу тооцогдвол өөрсдөө шинэ, эсхүл өөр эрх бүхий байгууллага өөр шийдвэр гаргаж засдаг журамтай билээ. Тухайлбал, УИХ, Засгийн газрын хамтын шийдвэрийн төлөө УИХ-ын дарга, эсхүл Ерөнхий сайд хариуцлага хүлээдэггүй. Гаргасан хууль, тог­тоомж, шийдвэр нь буруу, хууль зөрчсөн гэж хуулийн дагуу тогтоогд­вол нэг бол УИХ, эсхүл Засгийн газар өөрсдөө шинэ шийдвэр гаргаж засна, эсхүл өөр эрх бүхий байгуул­лага өөр шийдвэр гаргаж, засч залруулдаг. НЗДаргын хувьд хуулиар НИТХурал, түүний хурал­дааны чөлөө цагт НИТХ-ын Тэр­гүүлэгчид эрх мэдлийнхээ хүрээнд хамтын шийдвэр гаргавал түүнийг биелүүлж, эргэж тайлагнах үүрэгтэй билээ. Д.Дуламсүрэнгийн тухайд бол асуудал танилцуулах л эрх бүхий албан тушаалтан болохоос биш, ямар нэгэн шийдвэр гаргах эрхгүй билээ. Ямар нэгэн шийдвэр гаргах эрхгүй, ямар нэгэн шийдвэр гаргаагүй албан тушаалтныг гаргаагүй шийдвэрийнх нь төлөө буруутгаж байгаа нь өөрөө хууль ноцтой зөрчиж байгаа явдал юм.

Хамтын шийдвэрийн төлөө нэг хүн хариуцлага хүлээдэггүйг ЭХ-ийн 8.1-д заасан байдаг. ЭХ-ийн 8.1-д “Эрүүгийн хариуцлагыг зөвхөн хувь хүнд хүлээлгэнэ.” гэжээ. Хамтын шийдвэр бол нэг хүний биш харин байгууллагын шийдвэр байдаг. НИТХурал, түүний хурал­дааны чөлөө цагт эрхийг нь хэрэг­жүүлдэг НИТХ-ын Тэргүүлэгчид бол хамтын шийдвэр гаргадаг бай­гууллага мөн тул түүнд хариуцлага хүлээлгэх хууль эрхзүйн ямар ч үндэслэл байхгүй билээ. Тэр тусмаа НИТХ-ын Тэргүүлэгчдийн хурал­даанд бусад тэргүүлэгчдийн нэгэн адил нэг л санал өгөх эрхтэйгээр оролцсон Н.Болормаа бүхэл бүтэн нэг байгууллагын нэрийн өмнөөс эрүүгийн хариуцлага хүлээх эрх зүйн үндэс байхгүй. Хууль, шүүхийнхэн хуулийн дагуу ажилласан, эрх мэдлийнхээ хүрээнд шийдвэр гаргасан Н.Болормаа, Ц.Батбаяр нарыг үндэслэлгүйгээр буруутгаж, эчнээ яллаж байгаа нь хууль ноцтой зөрчсөн ажиллагаа мөн.

Учир иймд төсөл сонгон шал­гаруулалт явуулаагүй гэж Н.Болормаа, Ц.Батбаяр, Д.Дулам­сүрэн болон бусдыг буруутгах нь огт үндэслэлгүй дүгнэлт мөн бөгөөд энэ нь бүхэлдээ хуулинд нийцүүлэн явуулсан үйл ажиллагааг зориуд мушгин гуйвуулсан, хуулинд байх­гүй шаардлагыг хүчээр тулгасан, Н.Энхбаяр нарт хүчээр ял тулган оногдуулах гэж улайрсан, илэрхий Үндсэн хууль болон бусад хууль тогтоомжинд заасан иргэн “хууль, шүүхийн өмнө эрх тэгш байна” гэдэг зарчмыг ноцтой зөрчсөн балмад ажиллагаа болж байна.

5.“Өргөө” НӨҮГ-ын 453,7 сая төгрөгийн хөрөнгийг өөрийн хүү Э.Батшугарын нэр дээр байгуулсан “Хар дун” компанид шилжүүлсэн гэх тухайд

Нэгд, “Хар дун” компани нь Э.Батшугарын нэр дээр байгуулаг­даагүй. Энэ бол Б.Хуягийн байгуул­сан компани бөгөөд тус компани нь нэг гишүүнтэй бөгөөд тэр нь мөн Б.Хуяг билээ. Энэ нь “Хар дун” ХХК-ийг үүсгэн байгуулсан дүрэм, түүнд: “2007 оны 10 сарын 09 өдөр. Үүсгэн байгуулагч, захирал нь Б.Хуяг. Зочид буудал, гадаад худалдаа, аялал жуулчлал эрхлэн явуулах зорил­готой, ганц гишүүнтэй ХХК”  (Хавтаст хэрэг, 9-р хавтас, 170-172-р хуудас) гэж бичигдсэнээр, түүнчлэн “Хар дун” ХХК-ийн гэрчилгээ, түүнд: “Хар дун” компани нь Б.Хуяг гэсэн нэг гишүүнтэй, Б.Хуяг захиралтай” (Хавтаст хэрэг, 9-р хавтас, 179-р хуудас) гэж бичигдсэнээр, түүнчлэн Э.Бат­шугарын гарын үсгийн кримина­листик шинжилгээний дүн, түүнд: “2012 оны 03 сарын ШШҮХ-н кримналистик шинжилгээний ¹1050/1054 тоот дүгнэлтийн үзлэг ба  шинжилгээний хэсэгт 13 асуул­танд хариулсан байх бөгөөд ... 2007 оны 10 сарын 05 өдрийн “Хар дун” компанийг үүсгэн байгуулах шийдвэрт зурсан гарын үсгүүд нь Э.Батшугарын загвар гарын үсгийн хэв маягтай тохирохгүй байна”  (Хавтаст хэрэг, 18-р хавтас, 43-51-р хуудас) гэж бичсэн дүгнэлтээр тус тус давхар нотлогдоно.

Мөн Б.Хуяг “Хар дун” ком­панийг байгуулж байх үед Э.Бат­шугар нь гадаадад сурч, амьдарч байсан тухай Э.Батшугарын гадаад паспорт дээр хилээр орж гарсныг тэмдэглэснээр батлагддаг. Эдгээр нотлох баримт нь хавтаст хэрэгт авагдсан байгаа. Тийм учир “Хар дун” нь Э.Батшугарын нэр дээр байгуулагдсан компани биш билээ. Ингэж хууль, шүүхийнхэн нотлох баримтаар тогтоогдсон үнэн бодит байдлыг зориуд мушгин гуйвуулж, илэрхий буруу дүгнэлт хийж, “тэмээ гэхэд ямаа гэж” байгааг хараат хууль, шүүхийнхний явуулж байгаа балмад ажиллагаа гэж хэлэхээс өөр аргагүй байна.

Хоёрт, Б.Хуягийн “Хар дун” компанид “Өргөө” зочид буудлын 453,7 сая төгрөг битгий хэл нэг ч төгрөгийг зүгээр буюу үнэгүй шилжүүлээгүй байдаг. Харин Улаанбаатар хот нь алдагдалтай ажилладаг байсан “Өргөө” зочид буудлыг дээр дурдагдсан хуулиудын дагуу, эрх мэдлийнхээ хүрээнд, хуулинд нийцүүлэн шинэчилж, үйл ажиллагааг нь сайжруулахын тулд өөрчлөн байгуулж, хувийн хэвшлийн хөрөнгө татан оруулах замаар нэг хэсгийг нь хувьчилж, “Дун өргөө” хамтарсан компани байгуулахдаа:

А.”Өргөө” зочид буудал НӨҮГ-ын үнэлгээг “Ю Би Пропертиз” үнэлгээний компаниар хийлгэж, 468 сая төгрөгөөр тогтоолгосон (Хавтаст хэрэг, 9-р хавтас, 208-235 хуудас) ,

Б.Өөрийн өмчийн 468 сая төгрөгийн хөрөнгийг хамтарсан компанийн 25 хувьд тооцон батал­гаажуулж, “Хар дун” компанид 1,4 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт оруулсан нөхцөлд хамтарсан компанийн 75 хувийг эзэмших болзол тавьж, гэрээ байгуулсан. Ингэснийг Нийслэлийн засаг даргын 2007 оны 11 сарын 07 өдрийн ¹555 захирамжийн 2-р хавсралтаар баталсан хамтарсан ХХК-ийн гэрээ, түүнчлэн НЗДТГ, НӨХГ болон “Хар Дун” ХХК-ийн хамтарсан “Дун-Өргөө” ХХК-ийн гэрээнд нэг талаас НЗДарга Ц.Батбаяр, нөгөө талаас “Хар Дун” ХХК-ийн захирал Б.Хуяг нар тус тус гарын үсэг зурсан баримт нотолно. Тус гэрээний тавдугаар зүйлийн 5.2-т үүсгэн байгуулагч талууд хамтарсан компанид оруулах хувь хөрөнгийн талаар дурьдсан байна. Үүнд: Нийслэлээс 468,000,000 төгрөг буюу 25%, “Хар Дун” ХХК-иас 1,404,000,000 төгрөг буюу 75%-ийн хөрөнгө тус тус оруулахаар заасан нь давхар батална  (Хавтаст хэрэг, 6-р хавтас, 32-36 хуудас).

В.”Хар дун” компани гэрээний үүргээ бүрэн биелүүлж, 1,4 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт оруулж, “Дун өргөө” хамтарсан компанийн 75 хувийг хууль, гэрээний дагуу эзэмших болсон, Улаанбаатар хотоос “Өргөө” НӨҮГ-ын нэг ч төгрөгийн хөрөнгийг үнэгүй аваагүй байдаг. Хөндлөнгийн шинжээчид шалгаад “Хар дун” компани нь “Өргөө” зочид буудалд 1,4 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалтыг бодитойгоор оруулсан гэдгийг тогтоосон байдаг.

Энэ бүхэн нь мөн л хавтаст хэрэгт авагдсан нотлох барим­туудаар хангалттай нотлогдож бай­гаа болно. Гэтэл харамсалтай нь хууль, шүүхийнхэн энэ бүхнийг зориуд орхигдуулж, анхнаасаа өөрсдөө зохиомол хэрэг үүсгэхдээ “зохиосон жүжиг”-тээ хэт хөтлөгдөж, үнэн бодит байдлыг тогтоохын оронд баримт сэлт, нотлох баримтыг мушгин гуйвуулж, илт буруу дүгнэлт хийж байна. Үүнийг бусармаг ажиллагаа гэж нэрлэхээс өөр аргагүй.

Харин 453,7 сая төгрөгийн хөрөнгө гэх зохиомол тоо хаанаас гараад ирэв? гэвэл дараахь байдал тогтоогдож байна. АТГ-ынхан “Хөрөнгийн үнэлгээний төв” (“ХҮТ”) компанийг хөлсөлж, тэдэнд захиалга өгсний дагуу тус компани “Өргөө” НӨҮГ-ын үнэлгээг дахин хийжээ. Тэдний хийсэн үнэлгээгээр 605 сая төгрөгийн үнэтэй гэж гарчээ. Хууль, шүүхийнхэн Улаанбаатар хотынхон “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ-ын 75 хувийг “Хар дун” компанид үнэгүй шилжүүлсэн хэмээн ямар ч үндэслэлгүйгээр улайм цайм гүжирдэж, зохиомлоор тогтоосон үнэлгээний тоо болох 605 сая төгрөгийн 75 хувь болох 453 сая төгрөгийг “Хар дун” компанид үнэгүй шилжүүлж, Улаанбаатар хотод онц их хэмжээний хохирол учруулсан мэтээр илэрхий худал дүгнэлт хийсэн байдаг юм. Энэ бүхнийг дараахь байдлаар няцааж байна. Үүнд:

А.”ХҮТ” хэмээх үнэлгээний компани нь АТГ-ын захиалгаар “Өргөө” НӨҮГ-ын үнэлгээг хийхдээ тусгай зөвшөөрөлгүй байсан байдаг. 2010 онд УИХ-аас “Хөрөнгийн үнэлгээний тухай хууль”-ийг хэлэлцэн баталсны дараа 2010 оны 5 сарын 13-ны өдөр Сангийн сайдын 112 тоот тушаал гарч, шинэ журам батлагдсан байдаг. Энэ хууль, журам гарч байгаатай холбогдуулан үнэлгээний компаниуд шинээр тусгай зөвшөөрөл авах ёстой байсан байтал “ХҮТ” компани нь тусгай зөвшөөрлөө аваагүй байдаг. Энэ нь хавтаст хэрэгт авагдсан нотлох баримтаар нотлогддог бөгөөд тэрхүү нотлох баримтанд “ХҮТ” компани нь 2007 оны Сангийн сайдын 353 дугаар тушаалаар батлагдсан Хөрөнгийн үнэлгээ хийх тусгай зөвшөөрлийн гэрчилгээтэй (Хавтаст хэрэг, 8-р хавтас, 51-р хуудас) гэсэн тэмдэглэгээ хийгдсэн байдаг юм. Энэ нь тус компани үнэлгээний болон шинжээчийн ажил хийх эрхгүй болсон байсан гэсэн үг юм.

Б.Улаанбаатар хот өмнө нь “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ-ыг үнэлүүлж, 468 сая төгрөгөөр тогтоолгосон байдаг. Харин “ХҮТ” компани нь “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ-ыг үнэлэхдээ 605 сая төгрөгөөр тогтоожээ. Үнийн зөрүү нь 135 сая төгрөг гардаг. Энэ зөрүү хаанаас гараад ирэв? гээд үзэхэд “Өргөө” зочид буудалд багтдаг, хуучин ясны сүрьеэгийн эмнэлгийн гал зуухны байр байсан “Дүнжин­гарав” хэмээх 60 орчим жилийн өмнө баригдсан барилгатай, 8 жижиг өрөөтэй буудлын барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийг өмнө нь үнэлээгүй орхигдуулсан байсныг үнэлэхэд 135 орчим сая төгрөгийн зөрүү гарч байна гэж “ХҮТ” компанийхан тайлбарладаг.

В.”Дүнжингарав” буудлын барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийг яагаад үнэлээгүй орхигдуулсан байдаг вэ? гээд судлахад Нэгд, тухайн барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийн гэрчилгээ “Өргөө” зочид буудлын нэр дээр БОЯ-наас олгог­доогүй байсан байдаг. Нэгэнт гэр­чилгээгүй, хэмжээ нь тодорхойгүй, координат нь бичигдээгүй газрын газар эзэмших эрхийг үнэлэх бололцоо байгаагүй байдаг. Гэтэл “ХҮТ” компани нь АТГ-аас даал­гавар авч, “Дүнжингарав” буудлын барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийн үнэлгээг хийхдээ ямар ч бичиг баримтгүйгээр, нарийн хэмжээ, координатыг тооцолгүйгээр хийсвэрээр үнэлсэн байдаг. Ийм хийсвэр үнэлгээнээс зохиомол үнэ гарчээ. Хоёрт, Улаанбаатар хот нь дээрээ барилгатай, дуудлага худал­даанд оруулахаар төлөвлөгөөгүй газрын газар эзэмших эрхийн үнэлгээг хийдэггүй журамтай байдаг. Гуравт, Улаанбаатар хот нь “Өргөө” зочид буудлыг өөрчлөн байгуулж, хувийн хөрөнгө оруулал­тыг татах замаар нэг хэсгийг нь хувьчлах шийдвэр гаргаж, хамтар­сан компани байгуулах талаар “Хар дун” компанитай гэрээ хийхдээ “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ-ын барилгыг нурааж, үйл ажилла­гааных нь чиглэл, зориулалтыг өөрчлөхийг хориглосон байдаг. Бодит нөхцөл ийм байхад “ХҮТ” компани нь дээрээ барилгатай, барилгыг нь зориулалтаас нь өөр байдлаар ашиглахыг хориглосон, дуудлага худалдаанд орох төлөвлө­гөөгүй, газар эзэмших эрхийн гэрчилгээ нь олгогдоогүй байсан газрын газар эзэмших эрхийг хийсвэрээр үнэлж, зохиомол тоо гаргаж ирснийгээ 135 сая төгрөгөөр үнэлжээ. Н.Энхбаяр нарыг ямар нэгэн аргаар буруутгахын тулд “ХҮТ” компаниар иймэрхүү улайм цайм худлаа үнэлгээ тооцоо хийлгэсэн байдаг.

Г.”Төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай хууль”-ийн 3-р зүйлд “Төрийн өмч нь төрийн нийтийн зориулалттай өмч, төрийн өөрийн өмчөөс бүрдэнэ. Төрийн нийтийн зориулалттай өмч, төрийн өөрийн өмч нь Иргэний хуулийн 84 дүгээр зүйлд заасны дагуу үл хөдлөх болон хөдлөх хөрөнгөд хуваагдана.” гэжээ. “Иргэний хууль”-ийн 84-р зүйлд

“84.2.Эд хөрөнгө нь үл хөдлөх, хөдлөх эд хөрөнгө байна.

84.3.Газар, түүнээс  салгамагц зориулалтын дагуу ашиглаж үл болох эд юмс үл хөдлөх хөрөнгөд хамаарна” гэжээ. Түүнчлэн “Төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай хууль”-ийн 74-р зүйлд

“1.Орон нутгийн өмчийн зүйлс нь энэ хуулийн З дугаар зүйлд заасны дагуу нийтийн өмчийн зориулалттай өмч, орон нутгийн өөрийн өмчөөс бүрдэнэ” гэжээ.

“Өргөө” зочид буудал НӨҮГ нь үйлдвэрийн газрын хувьд орон нутгийн өөрийн өмчид багтана, харин түүний бүтцийн “Дүнжин­гарав” буудлын барилга нь үл хөдлөх хөрөнгөд багтах нь тодорхой байна. Тийм учир дээрээ барилгатай газрыг газраас нь салгачихвал зориулалтын дагуу ашиглаж үл болох болчихдог барилгаас нь салгаж тусад нь үнэлэх ямар ч бололцоогүй гэдэг нь дээрх хуулийн зүйл, заалтаас ч ойлгогдож байна. Тийм болохоор Улаанбаатар хот нь дээрээ барилгатай газрын газар эзэмших эрхийн үнэлгээг хийдэггүй, хийх ч бололцоогүй, харин дээрээ барилгагүй, дуудлага худалдаанд орох газрын газар эзэмших эрхийн үнэлгээг хийлгэдэг журамтай байдаг байна. Үнэлгээний компаниуд ч “газрыг үнэлэх” гэдэггүй харин “газар эзэмших эрхийн үнэлгээ хийх” гэдэг нь учиртай юм. Дээрээ барилгатай газрыг барилгаас нь тусад нь эдийн засгийн эргэлтэнд оруулж болохгүй учир тийнхүү тухайн газрын газар эзэмших эрхийн гэрчилгээнд тулгуурлан, дээрээ барилгагүй газрын л газар эзэмших эрхийн үнэлгээг хийдэг ажээ. Энэ журмын дагуу “Ю Би Пропертиз” компани нь “Дүнжингарав” буудлын барил­гын доорхи газрын газар эзэмших эрхийн үнэлгээг хийгээгүй нь хуулинд ч, эрүүл саруул ухаанд ч нийцэж байна. Хууль, эрүүл саруул ухаан хоёр яв цав нийцэж байж шударга ёс тогтоно, шүүх ч шударга шийдвэр гаргана.

Д.Улаанбаатар хот хуулийн дагуу “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ-ыг өөрчлөн байгуулж, хувийн хөрөнгө оруулалт татах замаар нэг хэсгийг нь хувьчилж, хамтарсан компани байгуулахдаа “Хар дун” компанид үнэгүй нэг ч төгрөгийг шилжүүлэх тухай шийдвэр гаргаагүй байдаг бөгөөд харин байгуулсан гэрээндээ “Хар дун” компани “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ-т 1,4 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт оруулах болзол­тойгоор хамтарсан компанийн 75 хувийг эзэмшихээр тусгасан байдаг юм. “Хар дун” компани ч гэрээний дагуу “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ-т 1,4 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруу­лалт орулж, хамтарсан компанийн 75 хувийг эзэшсэн байдаг юм.

Энэ бүхэн нь “Өргөө зочид буудал НӨҮГ-ын 453,7 сая төгрөгийг “Хар дун” компани руу шилжүүлсэн гэдэг нь огт үндэслэлгүй дүгнэлт гэдгийг тодорхой харуулж, нотолж байгаа юм. Уг нь энэ бүх нотлох баримт хавтаст хэрэгт авагдсан байдаг. Харамсалтай нь хууль, шүүхийнхэн хийсвэр тоо болох 453,7 сая төгрөгийг “Хар дун” руу үнэгүй шилжүүлж, онц их хэмжээний хохирол учруулсан гэдэг үндэслэлгүй, цэвэр гүтгэлгийн шинж чанартай дүгнэлтийг шат шатны шүүхийн шүүх хуралдаан дээр тоть мэт давтаж байгаа нь тэд үнэн мөнийг тогтоохыг огтхон ч хүсэхгүй байгааг дахин нотолж байгаа юм.

Харин ч бодит байдал дээр Улаанбаатар хот 468 сая төгрөгийн үнэ бүхий өөрийн өмчийг “Дун өргөө” хамтарсан компанийн 25 хувьд тооцон баталгаажуулж, “Хар дун” компани нь “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ-т 1,4 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт оруулснаар хамтарсан компанийн 75 хувийг эзэмших болсон байна.

Учир иймд Дээд шүүхийн 775 тоот тогтоолд бичигдсэн “Өргөө” НӨҮГ-ын 453,7 сая төгрөгийн хөрөн­гийг өөрийн хүү Э.Бат­шугарын нэр дээр байгуулсан “Хар дун” компанид шилжүүлсэн гэх нь ор үндэсгүй, нотлох баримтаар нотлогдохгүй дүгнэлт болох нь дээрх няцаалтаар тогтоогдож байна.

6.“Хар дун” компанийг “Эскон” компанийн охин компани болгон завшсан гэх тухайд

“Хар дун” компанийг “Эскон” компани руу охин компани болгон шилжүүлсэн тухай нэг ч бичиг баримт, нотлогдох баримт байдаггүй. Энэ нь бүртгэл мэдээллийн байгуул­лага дээр байгаа бичиг баримт, хавтаст хэрэгт авагдсан нотлох баримтаар нотлогддог.

Харин “Ремиф” компанийг “Эскон” компани руу шилжүүлсэн байдаг. Гэхдээ хууль, шүүхийнхний үзэж байгаагаар “Ремиф” ком­панийг “Эскон” компани руу шил­жүүлэхэд Н.Энхбаяр болон Э.Бат­шугар нар нь өөрсдөө нотариатч дээр биеэрээ очиж, гарын үсгээ зураагүй, өмнөөс нь хуулийн зөвлөхөөр ажил­лаж байсан Ш.Раднаасэд хөөцөлдөж зохицуулсан учир энэхүү шилжүүл­гийг хуулийн дагуу болоогүй, өөрөөр хэлвэл хүчингүйд тооцно гэж яллах дүгнэлтэнд бичигдсэн, хавтаст хэрэгт авагдсан нотлох баримтаар нотолсон байдаг тул “Ремиф” компани ч “Эскон” компани руу шилжээгүй гэж тооцогдож байгаа. (Гэрч Г.Батжаргал /Нотариатч/-ын мэдүүлэг. Хавтаст хэрэг, 46-р хавтас, 141-р хуудас)

Нөгөө талаар “Эскон компани бол Н.Энхбаяр нь Ерөнхийлөгчийн ажлаа өгсний дараа иргэний хувьд байгуулсан компани бөгөөд ийнхүү компани байгуулахыг хуулиар хориг­лоогүй байдаг билээ. Ерөн­хийлөгчийн ажлаа өгсний дараа байгуулсан компанийг шүүхийн дүгнэлтэд бичихдээ: “Ерөнхийлөг­чийн албан тушаалын байдлыг урвуулан ашиглаж, ... “Эскон” компани руу ... компани шилжүүлэн охин компани болгож завшсан” гээд байгаа нь өөрөө утгагүй дүгнэлт юм. Хэрэв Н.Энхбаяр нь Ерөнхийлөгч болохоосоо өмнө, эсхүл Ерөнхий­лөгчөөр ажиллаж байхдаа “Эскон” компанийг байгуулж, Ерөнхйилөг­чийн ажлыг хийж байхдаа түүн рүү ямар нэгэн компанийг шилжүүлж байсан бол “завшсан” байж магад­гүй хэмээн сэжиглэгдэж болно. Гэтэл Ерөнхийлөгчийн ажлаа өгсний дараа байгуулсан “Эскон” компанийг Ерөнхийлөгчийн албан тушаалын байдлыг урвуулан ашигласан гэх үйлдэлтэй зориуд мушгин гуйвуулж хүчээр холбож байгаа нь цаг хугацааны хувьд ч, нотлох баримтын хувьд ч ямар ч үндэслэлгүй дүгнэлт юм.

“Завшсан” гэхийн тухайд бол МУ-ын Эрүүгийн хуулийн тайлбар номонд: “Завших гэдэг нь гэмт этгээд түүнд итгэмжлэн өгсөн бусдын эд зүйлс, өмч хөрөнгийг хууль бусаар эргэлтэд оруулахдаа өмчлөгчид эд зүйлс, өмч хөрөнгөтэй тэнцэх хэмжээний нөхөн төлбөр өгөхгүй байгааг ойлгоно.” гэжээ (хууд.380).

Түүнчлэн 2001, 2004 онуудад тус тус хэвлэгдсэн “МУ-ын Дээд шүүхийн тогтоолын эмхтгэл” номонд: “Эд хөрөнгийг “завших” гэмт хэрэг нь албан ажлын үүрэг, гэрээ болон бусад тусгай даалгавраар тодорхой эд хөрөнгийг эрхлэн хариуцах эрхийг эдэлж байгаа этгээд энэ эрхээ ашиглан эзэмшилдээ байгаа хөрөнгөнөөс хууль бусаар, үнэ төлбөргүй өөрийн мэдэлд шилжүүлж ашиглахыг хэлнэ.” гэжээ (Улаанбаатар, 2001 он, хууд.175., Улаанбаатар, 2004 он, хууд.362).

Гэтэл Н.Энхбаяр нь Ерөнхий­лөгчөөр ажиллаж байхдаа нэгд, “Өргөө” зочид буудлыг “албан ажлын үүрэг, гэрээ болон бусад тусгай даалгавраар эрхлэн хариуцах эрхийг эдэлж байсан этгээд” байгаагүй, хоёрт, “эд хөрөнгийг эрхлэн хариуцах эрхийг эдэлж байгаа”-гүй тул “энэ эрхээ ашиглах” аливаа үйлдлийг хийгээгүй, гуравт, “эзэмшилдээ байгаа хөрөнгө”-гүй байсан тул “эзэмшилдээ байгаа хөрөнгөнөөс хууль бусаар, үнэ төлбөргүй өөрийн мэдэлд шилжүүлж ашиглах” аливаа үйлдэл хийгээгүй байдаг. Тэр тусмаа өөрөө шийдвэр гаргах, “хууль бусаар, үнэ төлбөргүй өөрийн мэдэлд шилжүүлж ашиглах” аливаа үйлдлийг хийгээгүй болно. Тийм учир Н.Энхбаяр нь “Ерөнхийлөгчийн албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглан завшсан” гэх нь бодит байдалтай нийцэхгүй, нотлох баримтаар нотлогдохгүй буруу ташаа дүгнэлт болсон байна. 

7.Онц их хэмжээний хохирол учруулсан гэх тухайд

Хууль, шүүхийнхэн “Өргөө” зочид буудлын хувьд огт хохирол учраагүй асуудлыг санаатайгаар онц их хэмжээний хохирол учруулсан мэтээр буруу дүгнэж байгаа. Энэ нь дараахь байдлаар няцаагдана. Үүнд:

Нэг. Анх Улаанбаатар хотынхон “Төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай хууль”-ийн 57-р зүйл буюу “Хамтарсан үйлдвэрийн газар байгуулах замаар хувьчлах” аргын дагуу “Өргөө” зочид буудлыг өөрч­лөн байгуулахдаа тус объектын үнэлгээг “Ю Би Пропертиз” үнэлгээний компаниар хийлгэхэд өмнө нь 250 орчим сая төгрөгийн үнэтэй байсан тус объект 468 сая төгрөгөөр үнэлэгджээ.

Хоёр. Улаанбаатар хотын НИТХ-ын Тэргүүлэгчид “Төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай” хуулийн 57.2, 77.1, 77.2.4, 77.3-р зүйлүүдийг баримтлан, бүрэн эрхийнхээ хүрээнд 188-р тогтоол хэмээх хамтын шийдвэр гаргаж, НЗДарга түүнд нь үндэслэн 555 тоот захирамж гаргаж, “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ-т хувийн хөрөнгө оруулалт татан оруулж, хамтарсан компани байгуулах замаар нэг хэсгийг нь хувьчлахдаа 468 сая төгрөгийн үнэтэй өөрийн өмчийн нэг ч төгрөгийг үрэгдүүлэлгүйгээр “Дун өргөө” хамтарсан компанийн 25 хувьд тооцон баталгаажуулж, харин “Хар дун” компани “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ-т 1,4 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт оруулс­наар “Дун өргөө” хамтарсан ком­панийн 75 хувийг эзэмших эрхтэй болохоор гэрээ хийсэн байдаг.

Гурав. “Хар дун” компани ч гэрээний дагуу хүлээсэн үүргээ биелүүлж, “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ-т 1,4 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт оруулж, хамтарсан компанийн 75 хувийг эзэшсэн байдаг юм. Өөрөөр хэлвэл өөрөөсөө 1,4 тэрбум төгрөгийн бодит хөрөнгө оруулалт оруулснаар хамтарсан компанийн нэг хэсгийг эзэмших болсон байна. Хөндлөнгийн үнэлгээчид “Хар дун” компани нь “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ-т 1,4 тэрбум төгрөгийн бодит хөрөнгө оруулалт оруулсныг шалгаж тогтоо­сон байдаг билээ. Энэ бүхэнтэй холбоотой нотлох баримтууд хавтаст хэрэгт авагдсан байгааг нэгэнт дурдсан билээ.

Дөрөв. Сүүлд АТГ-ынхан “Хөрөнгийн үнэлгээний төв” ком­панийг хөлсөлж, тэдэнд захиалга өгсний дагуу тус компани “Өргөө” НӨҮГ-ын үнэлгээг дахин хийжээ. Тэдний хийсэн үнэлгээгээр 605 сая төгрөгийн үнэтэй гэж гарчээ. Гэтэл энэхүү үнэлгээ нь хууль бус, үндэслэлгүй гэдэг нь дараах байдлаар нотлогддог. Үүнд:

А.”ХҮТ” хэмээх үнэлгээний компани нь АТГ-ын захиалгаар “Өргөө” НӨҮГ-ын үнэлгээг хийхдээ тусгай зөвшөөрөлгүй байсан байдаг. 2010 онд УИХ-аас “Хөрөнгийн үнэлгээний тухай хууль”-ийг хэлэлцэн баталсны дараа 2010 оны 5 сарын 13-ны өдөр Сангийн сайдын 112 тоот тушаал гарч, шинэ журам батлагдсан байдаг. Энэ хууль, журам гарч байгаатай холбогдуулан үнэлгээний компаниуд шинээр тусгай зөвшөөрлөө авах ёстой байсан байтал “ХҮТ” компани нь тусгай зөвшөөрлөө аваагүй байдаг. Энэ нь хавтаст хэрэгт авагдсан нотлох баримтаар нотлогддог бөгөөд тэрхүү нотлох баримтанд “ХҮТ” компани нь 2007 оны Сангийн сайдын 353 дугаар тушаалаар батлагдсан Хөрөнгийн үнэлгээ хийх тусгай зөвшөөрлийн гэрчилгээтэй (Хавтаст хэрэг, 8-р хавтас, 51-р хуудас) гэсэн тэмдэг­лэгээ хийгдсэн байдаг юм. Энэ нь тус компани үнэлгээний болон шинжээчийн ажил хийх эрхгүй болсон байсан гэсэн үг юм.

Б.Улаанбаатар хот өмнө нь “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ-ыг “Ю Би Пропертиз” үнэлгээний компаниар үнэлүүлэхэд үнийг 468 сая төгрөгөөр тогтоосон байдаг. Гэтэл “ХҮТ” компани нь “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ-ыг үнэлэхдээ 605 сая төгрөгөөр тогтоожээ. Үнийн зөрүү нь 135 сая төгрөг гарсан байдаг. Энэ зөрүү хаанаас гараад ирэв? гээд судлахад “Өргөө” зочид буудалд багтдаг, хуучин ясны сүрьеэгийн эмнэлгийн гал зуухны байр байсан “Дүнжингарав” хэмээх 60 орчим жилийн өмнө баригдсан барилгатай, 8 жижиг өрөөтэй буудлын барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийг өмнө нь үнэлээгүй орхигдуулсан байсныг үнэлэхэд 135 орчим сая төгрөгийн зөрүү гарч ирж байна гэж “ХҮТ” компани тайлбарладаг.

В.”Дүнжингарав” буудлын барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийг яагаад үнэлээгүй орхигдуулсан байдаг вэ? гээд үзэхэд: Нэгд, тухайн барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийн гэрчилгээ БОЯ-наас “Өргөө” зочид буудлын нэр дээр олгогдоогүй байсан байдаг. Нэгэнт гэрчилгээгүй, хэмжээ нь тодорхойгүй, координат нь бичигдээгүй газрын газар эзэмших эрхийн үнэлгээг хийх бололцоо байгаагүй байдаг. Гэтэл “ХҮТ” компани нь АТГ-аас даалга­вар авч, “Дүнжингарав” буудлын барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийн үнэлгээг хийхдээ ямар ч бичиг баримтгүйгээр, нарийн хэмжээ, координатыг тооцолгүйгээр хийсвэрээр үнэлсэн байдаг. Ийм хийсвэр үнэлгээнээс зохиомол үнэ гарчээ. Хоёрт, Улаанбаатар хот нь дээрээ барилгатай, дуудлага худал­даанд оруулахаар төлөвлөгөөгүй газрын газар эзэмших эрхийн үнэл­гээг хийдэггүй журамтай байдаг. Гуравт, Улаанбаатар хот нь “Өргөө” зочид буудлыг өөрчлөн байгуулж, хувийн хөрөнгө оруулалтыг татах замаар нэг хэсгийг нь хувьчлах шийдвэр гаргаж, хамтарсан компани байгуулах талаар “Хар дун” компанитай гэрээ хийхдээ “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ-ын барилгыг нурааж, үйл ажиллагааных нь чиглэл, зориулалтыг өөрчлөхийг хориглосон байдаг. Тэгэхээр барил­гын доорхи газрыг өөр зариулалтаар тусад нь ашиглах бололцоогүй, тэгэх нь бүр хориглогдсон байжээ. Бодит нөхцөл ийм байхад “ХҮТ” компани нь дээрээ барилгатай, барилгыг нь зориулалтаас нь өөр байдлаар ашиглахыг хориглосон, дуудлага худалдаанд орох төлөвлөгөөгүй, газар эзэмших эрхийн гэрчилгээ нь олгогдоогүй байсан газрын газар эзэмших эрхийг хийсвэрээр үнэлж, зохиомол тоо гаргаж ирснийгээ 135 сая төгрөгөөр тогтоожээ.

Г. “Төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай хууль”-ийн 3-р зүйлд “Төрийн өмч нь төрийн нийтийн зориулалттай өмч, төрийн өөрийн өмчөөс бүрдэнэ. Төрийн нийтийн зориулалттай өмч, төрийн өөрийн өмч нь Иргэний хуулийн 84 дүгээр зүйлд заасны дагуу үл хөдлөх болон хөдлөх хөрөнгөд хуваагдана.” гэжээ. “Иргэний хууль”-ийн 84-р зүйлд

“84.2.Эд хөрөнгө нь үл хөдлөх, хөдлөх эд хөрөнгө байна.

84.3.Газар, түүнээс  салгамагц зориулалтын дагуу ашиглаж үл болох эд юмс үл хөдлөх хөрөнгөд хамаарна” гэжээ. Түүнчлэн “Төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай хууль”-ийн 74-р зүйлд

“1.Орон нутгийн өмчийн зүйлс нь энэ хуулийн З дугаар зүйлд заасны дагуу нийтийн өмчийн зориулалттай өмч, орон нутгийн өөрийн өмчөөс бүрдэнэ” гэжээ.

“Өргөө” зочид буудал НӨҮГ нь үйлдвэрийн газрын хувьд орон нутгийн өөрийн өмчид багтана, түүний бүтцийн “Дүнжингарав” буудлын барилга нь үл хөдлөх хөрөнгөд багтах нь тодорхой байна. Тийм учир дээрээ барилгатай газрыг газраас нь салгачихвал зориулалтын дагуу ашиглаж үл болох болчихдог барилгаас нь салгаж тусад нь үнэлэх ямар ч бололцоогүй гэдэг нь дээрх хуулийн зүйл, заалтаас ойлгогдож байна. Тийм болохоор Улаанбаатар хот нь дээрээ барилгатай газрын газар эзэмших эрхийн үнэлгээг хийдэггүй, хийх ч бололцоогүй, харин дээрээ барилгагүй, дуудлага худалдаанд орох газрын газар эзэмших эрхийн үнэлгээг хийлгэдэг журамтай ажээ. Үнэлгээний ком­паниуд ч “газрыг үнэлэх” гэдэггүй харин “газар эзэмших эрхийн үнэлгээ хийх” гэдэг нь учиртай юм. Дээрээ барилгатай газрыг барилгаас нь тусад нь эдийн засгийн эргэлтэнд оруулж болохгүй буюу тус газрын газар эзэмших эрхийн гэрчилгээ нь олгогдоогүй, тийм харилцааны эрх үүсээгүй учир тусад нь үнэлдэггүй байна. Энэ журмын дагуу “Ю Би Пропертиз” компани нь “Дүнжин­гарав” буудлын барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийн үнэл­гээг хийгээгүй нь хуулинд ч, эрүүл саруул ухаанд ч нийцэж байна. Хууль, эрүүл саруул ухаан хоёр яв цав нийцэж байж шударга ёс тогтоно, шүүх ч шударга шийдвэр гаргана.

Тав. Хууль, шүүхийнхэн “ХҮТ” үнэлгээний компаниийн гаргаж ирсэн 605 сая төгрөг гэх үндэслэлгүй, хийсвэр үнэлгээг баримталж, “Хар дун” компанид “Дун өргөө” хамтарсан компанийн 75 хувийг үнэгүй шилжүүлсэн хэ­мээн мушгин гуйвуулж буруутгадаг билээ. Гэтэл хэн нэгэн албан ту­шаал­тан ийнхүү үнэгүй шилжүүлэх тухай ямар нэгэн шийдвэр гаргасан тухай ямар ч бичиг баримт, нотлох баримт байдаггүй. Тэд ийнхүү му­гуйд­лан, үндэслэлгүйгээр зүтгэхдээ 605 сая төгрөгийн 75 хувь нь 453,7 сая төгрөг болно хэмээн тооцоолж, Н.Энхбаяр нар нь ийнхүү онц их хэмжээний хохирол учруулсан гэж “буруу ишэлсэн сүх шиг” зүтгэж, илэрхий буруу дүгнэдэг.

Зургаа. Бодит байдалд Улаан­баатар хотоос хуулийн дагуу гарга­сан шийдвэр, байгуулсан гэрээгээр “Хар дун” компани нь өөрийн хөрөнгөнөөс “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ-т 1,4 тэрбум төгрөгийн бодит хөрөнгө оруулалт оруулж, тэгснээр гэрээний дагуу “Дун өргөө” хамтарсан компанийн 75 хувийг эзэмшихээр болсон байдаг билээ.

Энэ бүхэн нь “Хар дун” компани “Өргөө зочид буудал НӨҮГ-ын 453,7 сая төгрөгийг үнэгүй авч, онц их хэмжээний хохирол учруулсан гэх нь огт үндэслэлгүй дүгнэлт гэдгийг тодорхой нотолж байна. Тур тусмаа энэ бүхэн нь Н.Энхбаяртай огт холбогдолгүй асуудал билээ.

ХОЁР. “УЛААНБААТАР ТАЙМС” СОНИНЫ ТАЛААР:

1.Н.Энхбаяр нь Ерөнхийлөгчийн албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласан гэх тухайд

Энд шүүх “албан тушаалын байдал” болон “урвуулан ашиглах” гэсэн хоёр үгийг ашиглан дүгнэлт гаргажээ. Энэ хоёр үг ЭХ-ийн 263-р зүйлд “Төрийн албан тушаалтан албаны эрх мэдэл буюу албан ту­шаалын байдлаа урвуулан ашиг­лас­ны улмаас ...” гэж бичигдсэн байна.

Монгол Улсын Дээд шүүхийн 23-р тогтоолд: “1.Эрүүгийн хуулийн 263 дугаар зүйлийн 263.1-д заасан “албаны эрх мэдэл” гэдгийг сонгуульт болон томилолтын албан тушаал­танд хууль тогтоомжоор олгосон бүрэн эрх, үндсэн чиг үүргийн нэгдэл гэж ойлгоно. Мөн зүйл, хэсэгт заасан “албан тушаалын байдал” гэж албан тушаалтны хэрэгжүүлж байгаа эрх үүрэгт хамааралгүй боловч тухайн албан тушаалтай холбоотой нэр хүнд, нөлөөг хэлнэ” гэжээ. Тодруулвал Улсын Дээд шүүх “албаны эрх мэдэл” ба “албан тушаалын байдал”-ыг өөр өөр утга илэрхийлсэн, тус тусдаа хоёр ухаг­дахуун мэтээр ойлгон тайлбарлажээ. Гэтэл үнэн хэрэг дээрээ энэ хоёр үг ЭХ-ийн 263-р зүйл, “Авлигын эсрэг хууль”-ийн “урвуулан ашиглах”-ыг тайлбарласан тайлбарт туссанаараа болон эрх зүйн, түүнчлэн хэл зүйн талаасаа хоорондоо хэрхэн уялдан холбогдохыг дараахь байдлаар тодруулая.

Мөн тогтоолд: “... албаны эрх мэдэл буюу албан тушаалын байдлаа “урвуулан ашиглах” гэдгийг Авлигын эсрэг хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.1.3-т зааснаар ойлгож хэрэглэнэ” гэжээ.

Тэгвэл Авлигын эсрэг хуулийн 3.1.3-т “албан тушаалын эрх мэдлээ урвуулан ашиглах” гэж албан тушаалын эрх мэдлийг албаны эрх ашгийн эсрэг буюу хувийн ашиг сонирхлоо гүйцэлдүүлэх зорилгод ашиглаж ...” хэмээн тодорхойлсон байна. Тодруулвал энэ хуулинд “урвуулан ашиглах” гэдгийг гагцхүү “албан тушаалын эрх мэдэл”-тэй уялдуулан тайлбарласан байна. Харин энд “албан тушаалын байдал” гэсэн нэг ч үг, үсэг алга байна. Тэгэхээр энэ хуулиар “урвуулан ашиглах” гэдгийг гагцхүү “албаны эрх мэдэл”-тэй холбон ойлгож хэрэглэх ёстой ажээ. Ер нь Ром-Германы хуулийн тогтолцоо буюу Монгол Улсын баримталж байгаа хуулийн тогтолцооны онцлог бол хуулийг яг бичигдсэнээр нь, холбох үг, цэг таслалыг нь хүртэл харгалзан, ягштал баримталж хэрэглэх ёстой гэсэн зарчимтай билээ. Ийм нөхцөлд “албан ту­шаалын байдал”-ын хувьд түүнийг “урвуулан ашиглах”-тай холбог­дуулахдаа “албаны эрх мэдэл”-тэй ижил утга санаа илэрхийлсэн үг хэмээн үзэж, хэрэглэх ёстой гэж ойлгогдож байна. Ингэх нь зөв гэдэг нь хэл зүйн талаас нь авч үзэхэд илүү тодорхой харагдаж байна.

Хэл зүйн талаас нь тайлбарлахад ЭХ-ийн 263-р зүйлд бичигдсэнээс үзвэл “албаны эрх мэдэл” ба “албан тушаалын байдал” хоёрыг хооронд нь “буюу” гэдэг холбох үгээр холбосон байна. Монгол хэлний “буюу” хэмээх холбох үг нь ижил утгатай хоёр үгийг холбодог, харин “эсхүл” гэдэг холбох үг нь өөр өөр утгатай хоёр үгийг холбодог. Жишээ нь “УИХ буюу хууль тогтоох байгууллага” гэхээс биш “УИХ, эсхүл хууль тогтоох байгууллага” гэхгүй. “Буюу” хэмээх холбох үгээр холбогдсон үгс нь дандаа ижил утга бүхий хоёр үг мөн байдаг тул “УИХ” нь хуулиар тогтоосон эрх мэдлийн хүрээнд ажиллах ёстой байгууллага, харин “хууль тогтоох байгууллага” гэдэг бол УИХ-ын нэр хүнд, нөлөөг хэлнэ” хэмээн өөр өөр утгатай хоёр үг болгон тайлбарлаж болохгүй.

Тэгэхээр хууль эрх зүй болон хэл зүйн аль ч талаас нь аваад үзэхэд “албаны эрх мэдэл” буюу “албан тушаалын байдал” нь ижил утга бүхий хоёр үг мөн бөгөөд Улсын Дээд шүүх эсрэгцүүлэн тайлбарснаар буруу тайлбар гаргажээ. Тэгвэл Үндсэн хуулийн 50.2-т зааснаар Улсын Дээд шүүхийн тайлбар хуульд харшилвал хуулийг дагаж биелүүлэх ёстой. Ер нь өгүүлбэрт “буюу” ба “эсхүл” холбох үгсийн гүйцэтгэдэг үүрэг өөр өөр гэдгийг монгол хэлний сурах бичгүүдэд тодорхой тайлбарлан бичсэн байдаг.

Дээд шүүх “албан тушаалын байдал” гэдгийг “нэр хүнд, нөлөө” хэмээн тайлбарласныг өнөөдөр тухайн албан тушаалтан ямар ч үйлдэл хийгээгүй байхад хүртэл нэр хүнд, нөлөөгөөрөө өөртөө болон бусдад шахалт үзүүлж шийдвэр гаргасан, бусдаар гаргуулсан, бараг л “нүдээ ирмэх”-ээс авахуулаад “зүгээр сууж байгаараа хүртэл нөлөөлсөн” гэх зэргээр яагаад ч нотлогдохгүй хийсвэр үйлдлээр түүнийг буруутгаж, гэм зэмгүй хүнд хүчээр ял тулган оногдуулахад үндэслэн ашиглаж байгаа нь хуулийг буруу тайлбарласнаас болж хичнээн их хор уршиг учирч болохыг тод томруун харуулж байна.

Тэгээд ч “нэр хүнд, нөлөө” гэдэг нь дэндүү хийсвэр, ихээхэн субъек­тив шинж чанартай ойлголт мөн бөгөөд “нэр хүнд, нөлөө”-г нотлох баримтаар хөдөлбөргүй тогтоон нотлох боломжгүй билээ. Тухайн албан тушаалтан “нэр хүнд, нөлөө”-тэй гэдгийг хэн ч баттай хэлж, тогтоож чадахгүй. Аливаа албан тушаалыг “нэр хүнд, нөлөө” биш, харин “эрх мэдэл” тодорхойлолно. Хуулиар хэн нэгэнд “нэр хүнд, нөлөө”-г олгож болохгүй, харин хуулиар “эрх мэдэл”-ийг олгож болно. Тухайн албан тушаалтан “нэр хүнд, нөлөө”-тэй байсан байгаагүй “эрх мэдэл”-ийнхээ хүрээнд л тодорхой шийдвэр гаргах үйлдэл, эс үйлдэл хийнэ. Тийм ч учир эрх мэдлээ “урвуулан ашиглах”, “хэтрүүлэх” гэх зэргийг хуулиар тогтоож, тайлбарлаж болдог, тэгэх ч ёстой байдаг. “Нэр хүнд, нөлөө” хэмээх туйлын хийсвэр зүйлийг “урвуулан ашиглах”, “хэтрүүлэн ашиглах” гэдэгтэй холбож ойлгох, хэрэглэх боломжгүй, хуулийн зүйл, заалтыг ийнхүү олйгож хэрэглэвэл гэм зэмгүй хүнд үндэслэлгүйгээр, таамаглалаар хүчээр ял тулган өгөх нөхцөл бүрдэнэ. Тийм ч учир төрийн байгууллагуудын үйл ажиллагааг хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалах, хангах зарчимтай уялдуулж, аль болохоор эрх мэдлийг нь хэтрүүлэх­гүй байлгах зарчим баримталдаг бөгөөд үүнийг төрийн байгууллага хуулиар зөвшөөрөгдөөгүйг хийж болохгүй хэмээн хялбаршуулан томъёолдог билээ. Төрийн байгуул­лага ч аливаа тайлбар гаргахдаа төрийн байгууллагын эрх мэдлийг хэтрүүлсэн, өргөжүүлсэн, нэмэг­дүүл­сэн бодлого баримтлах нь төрийн онолын хувьд буруу юм. Төрийн эрх зүйн талаас нь аваад үзсэн ч Дээд шүүхийн “албан тушаалын байдал” гэснийг “албаны эрх мэдэл”-ээс салгаж, “нэр хүнд, нөлөө” хэмээх хийсвэр ойлголтоор утга санааг нь өргөжүүлэн нэмэгдүүлж тайлбарласан нь буруу болжээ. Хууль бол хийсвэр, нотлогдох боломжгүй ойлголтонд биш тодорхой үйлдэлд үндэслэн үйлчилж баймааж шүүх шударга шийдвэр гаргах нөхцөл бүрдэнэ.

Мөн Дээд шүүх нь “албан тушаалын байдал” гэдгийг “албаны эрх мэдэл” гэдгээс “буюу” хэмээх хоёр ижил утгатай үгийг холбодог холбох үгээр холбогдсон байхад үл хэрэгсэн зориуд салгаж, өөр өөр утга бүхий хоёр үг хэмээн үзэж, “албан тушаалын байдал” бол “нэр хүнд, нөлөө” гэж тайлбарласан нь эрхээ хэтрүүлсэн, өөрт нь оногдоогүй, гагцхүү хууль тогтоох байгууллагын л эдлэх ёстой эрх мэдлийг хэрэгжүүлсэн байна.

Түүнчлэн гэмт үйлдэл, эс үйлдэл нь “... ямагт идэвхтэй хөдөлгөөнөөр заавал илрэх гэмт зан үйл” (МУ-ын ЭХ-ийн тайлбар ном, хууд. 70) гэж үздэг байна. Өөрөөр хэлвэл үйлдэл, эс үйлдэл нь заавал идэвхтэй үйлдэл байж, тэр утгаараа илрэх ёстой гэдэг нь нэн чухал ойлголт юм. Илрэх гэдэг нь нотлох баримтаар нотлогдох ёстой гэсэн үг. Нотлох баримтаар нотлогдоогүй байхад тус үйлдэл, эс үйлдлийг гэмт хэрэг мөн хэмээн таамаглаж хэрхэвч болохгүй. Тийм ч учир ЭБШХ-нд шүүхийн шийдвэр таамаглалд үндэслэж болохгүй, мөн ЭХ-нд тус хуулийг төсөөтэй хэрэглэхийг хориглоно гэж тодорхой заасан байдаг.

Түүнчлэн аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэдийн хуулиар хамгаалагдсан ашиг сонирхолд үлэмж хэмжээний хохирол учруул­сан байвал гэмт хэрэг нь төгс бүрдэл болсон тооцогддог. Хохирол хохиролдоо материаллаг хохирол. Гэмт хэрэг нь үйлдэгдсэн бол төгс бүрдэл баймааж сая гэмт хэрэгт тооцогдоно гэдэг зарчим нэн чухал билээ. Эс тэгвээс бодитой хохирол учраагүй байхад үйлдлийг бус санаа бодлыг гэмт хэрэгт тооцдог болох, ингэснээр хэн нэгнийг үзэл бодлынх нь төлөө гэм буруутай болгох, энэ нь мөн нотлох баримтанд тулгуурлаж биш, харин таамаглалаар хүчээр ял тулгах зэргээр гэм зэмгүй хүмүүсийг хавтгайруулан яллах балмад ажиллагаа болж хувирна. Үнэхээр гэмт хэрэг мөн бол бодитой хохирол учирсан үйлдэл байх гэдэгтэй хол­бож ойлгох, ийм зарчим баримтлах шаардлагатай. Энэ тухай “МУ-ын Эрүүгийн хуулийн тайлбар” хэмээх номонд: “Төрийн албан тушаалтан албаны эрх мэдэл буюу албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласны улмаас аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэдийн хуулиар хамгаалагдсан ашиг сонирхолд үлэмж хэмжээний хохирол учруулснаар бүрдэл төгсдөг материаллаг бүрэлдэхүүнтэй гэмт хэрэг мөн” (хууд.617) гэжээ. Харин хохирол учраагүй бол төгс бус бүрдэл бүхий үйлдэл болоогүй гэсэн үг, төгс бус бүрдэлтэй бол гэмт хэрэг гэж тооцогдохгүй. Тэгвэл “гэмт хэрэг байхгүй бол ял байхгүй, ял байхгүй бол гэмт хэрэг байхгүй” гэсэн зарчим үйлчилнэ.

Шүүхээс үндэслэлгүй шийдвэр гаргаж, Ерөнхийлөгчийн албан тушаалын байдал буюу “нэр хүнд, нөлөө”-г “урвуулан ашигласан” гэж дүгнэхдээ Н.Энхбаяр нь Ерөнхий­лөгчийн эрх мэдлийн асуудлаар өөрөө ямар нэгэн шийдвэр гаргаагүй, бусдад ч нөлөөлөөгүй гэдгийг хүлээн зөвшөөрсөн байдал ажиглагдаж байна. Нөгөө талаар “албан тушаалын байдлаа буюу нэр хүнд, нөлөө”-гөө ашиглаж, “бараг зүгээр сууж байгаагаараа” нөлөө үзүүлж, бусдаар “Өргөө” зочид буудлын талаар шийдвэр гаргуулсан гэж үзэх гэж оролдож байгаа нь харагдаж байна. Тэгвэл нэгд, үйлдэл илрэх ёстой гэсэн зарчмын дагуу бусдаар шийдвэр гаргуулсныг тодорхой нотлох баримтаар нотлох ёстой. Хоёрт, хэн нэгэн хүн бусдын гаргасан шийдвэрийн төлөө хариуцлага хүлээх ёсгүй бөгөөд ЭХ-инд бусдын гаргасан шийдвэрийн төлөө огт өөр хүнд хариуцлага хү­лээл­гэх тухай зүйл, заалт байдаггүй. Харин ч хүн зөвхөн өөрийнхөө үйлдлийн төлөө өөрөө хариуцлага хүлээнэ гэсэн хатуу зарчим суусан байдаг бөгөөд энэ нь ЭХ-ийн 8.2-т бичсэнчлэн “Гэм буруутай этгээд үйлдсэн гэмт хэрэгтээ зөвхөн өөрөө эрүүгийн хариуцлага хүлээнэ” гэж илэрхийлэгджээ. Гуравт, “урвуулан ашиглах” нь Авлигын эсрэг хуульнд тайлбарласны дагуу тухайн албан тушаалтан албан тушаалын байдлаа биш, чухамхүү албаны эрх мэдлээ ашиглаж, шийдвэр гаргаж, тэр нь гэмт хэргийн шинжтэй бол хариуц­лага хүлээхээр тайлбарлагдсан байгаа билээ.

Хавтаст хэрэгт авагдсан нотлох баримтуудаас үзэхэд Н.Энхбаяр нь Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байхдаа “Улаанбаатар таймс” сонин НӨҮГ-ын талаар “албаны эрх мэдлээ буюу албан тушаалын байдлаа” ямар нэгэн байдлаар “урвуулан ашиг­лаж”, өөрөө шийдвэр гаргасан, эсхүл бусдаар шийдвэр гаргуулсан гэдгийн аль нь ч нотлогддоггүй билээ.

Энэ нь Т.Билэгт (Хавтаст хэрэг, 45-р хавтас, 91-93-р хууд.), Ж.Саруулбуян (Хавтаст хэрэг, 46-р хавтас, 191-220-р хууд.), Д.Чулуунбаатар (Хавтаст хэрэг, 45-р хавтас, 60-66-р хууд.) нарын болон бусад гэрчүүдийн мэдүүлгүүд зэрэг нотлох баримтуудаар хангалттай нотлогддог. Тэд мэдүүлгүүддээ Н.Энхбаяр нь Ерөнхийлөгчийн хувьд “УБ таймс” сонин НӨҮГ-ын ямар нэгэн шийдвэр өөрөө гаргаагүй, мөн гаргуулахаар амаар болон бичгээр нөлөөлөөгүй, эсхүл үүрэг даалгавар өгөөгүй гэсэн байдаг. Түүнчлэн Н.Энхбаяр нь Ерөнхий­лөгчийн хувьд “УБ таймс” сонин НӨҮГ-ын талаар ямар нэгэн шийдвэр гаргуулах талаар өөр аргаар нөлөөлсөн гэдгийг нотлох амаар хэлэгдсэн, бичгээр үйлдэгдсэн нэг ч нотлох баримт байдаггүй.

Эцэст нь тэмдэглэхэд хуулийн логикоор бол хууль зөрчсөн байж болзошгүй хэмээн сэжиглэгдэж байгаа этгээд гэмт хэрэг хийгээгүй гэдгээ заавал өөрөө нотлох албагүй, харин түүний гэмт хэрэг хийсэн гэдэг нь нотлох баримтаар нотлог­дох­гүй байх нь тэр этгээд гэм буруугүй гэж тооцогдоход хангалттай үндэслэл болох ёстой байдаг. Энэ тухай ЭБШХ-ийн 36.4-т “Яллагдагч өөрийнхөө эсрэг мэдүүлэг өгөх, түүнчлэн өөрийгөө гэм буруугүйг болон хэргийн бусад байдлыг нотлох үүрэг хүлээхгүй.” гэжээ. Энэ зарчмыг Үндсэн хуулийн 16.14-т заасан “шударга шүүхээр шүүлгэх эрхтэй, ... Гэм буруутай нь хуулийн дагуу шүүхээр нотлогдох хүртэл хэнийг ч гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож үл болно.” гэсэнтэй уялдуулвал аливаа хүн анхнаасаа гэм буруугүй гэж тооцогдоно хэмээх хүний эрх, эрх чөлөөтэй холбоотой нэн чухал, суурь зарчим буй болно.

Энэ бүхнээс үзвэл Н.Энхбаяр нь Ерөнхийлөгчийн албаны эрх мэдэл буюу албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласан гэдэг нь нотлох баримтаар нотлогддоггүй учир, түүнчлэн “нэр хүнд, нөлөө”-г урвуулан ашиглах тухай хуульнд бичигдээгүй байгаа учир Н.Энхбаяр нь гэмт хэрэг үйлдсэн мэтээр дүгнэх боломжгүй юм.

Тэгвэл гэмт хэрэг ба ял хоёр бол хоорондоо харилцан шүтэлцээтэй хоёр ухагдахуун мөн бөгөөд нэг нь байхгүй бол нөгөө нь байх ёсгүй бөгөөд энэ нь “гэмт хэрэг байхгүй бол ял үгүй” гэсэн нийтээр хүлээн зөвшөөрөгдсөн зарчмаас урган гардаг.

2.Т.Билэгт, Д.Чулуунбаатар нартай бүлэглэсэн гэх тухайд

Дээд шүүхийн 775-р тогтоолд Н.Энхбаяр нь Т.Билэгт, Д.Чулуунбаатар нартай бүлэглэсэн, өөрөө зохион байгуулагч нь гэж дүгнэсэн байдаг. Түүнчлэн Д.Чулуунбаатарыг хамжигч гэжээ.

Үндсэн хуульнд болон бусад хуулинд гэм буруутай нь шүүхээр тогтоогдох хүртэл хэнийг ч гэм буруутайд тооцож болохгүй гэсэн зарчим байдаг. Тэгвэл Т.Билэгт нарын асуудлыг шүүхээр хэлэлцээгүй мөртлөө тэднийг гэмт хэрэг хийхэд бүлэглэн оролцсон мэтээр урьдчилан буруутган дүгнэж, эчнээгээр ял тулгаж байгаа нь дээрх зарчмыг ноцтой зөрчсөн балмад явдал мөн гэж дүгнэхээс өөр арга­гүй. Т.Билэгт нар нь хуулиар олгогд­сон эрх мэдлийнхээ хүрээнд хуулинд нийцүүлэн шийдвэр гаргас­ныг ямар ч үндэслэлгүйгээр, нотлох баримтгүйгээр, бүр шүүхийн хуралдаанаар хэлэлцэлгүйгээр, тэднийг шүүх хуралдаанд оролцуу­лалгүйгээр шууд буруутгаж байгаа нь хүний эрх, эрх чөлөөг дэндүү бүдүүлгээр зөрчсөн ажиллагаа болж байна.

Мөн аливаа бүлэглэсэн хэмээх хэрэгт гүцэтгэгчийг нотлох барим­таар хөдөлбөргүй олж тогтоосны дараа л зохион байгуулагч, хамжигч, хамтрагчийг тогтоож болно. Энэ тухай “МУ-ын Эрүүгийн тайлбар” номонд: “Гэмт хэрэгт хамтран оролцож байгаа зохион байгуулагч, хатгагч, хамжигчийн үйл ажиллагаа нь зөвхөн гүйцэтгэгчийн үйлдлээр дамжин хэрэгждэг болохоор гүцэтгэгч бол хамгийн гол оролцогч юм. ... Гүцэтгэгчгүйгээр бусад оролцогчид, бусад оролцогчидгүйгээр гүйцэтгэгч гэсэн ойлголт байх ёсгүй” (хууд.118) гэжээ.

Энэ бол гүйцэтгэгч байхгүй зохиомол хэрэг гэдгийг хууль, шүүхийнхэнд удаа дараа анхааруулсаар байтал хараат хууль, шүүхийнхний нэгэн төлөөлөгч болсон Ё.Сагсай: “гүйцэтгэгч бий болох болно” гэсэн утгатай мэдэгдэл хийгээд зогсож байх жишээтэй (Нийслэлийн давж заалдах шатны 495-р магадлал). Энэ бол гэм зэмгүй хүмүүсийг шүүх хуралдаан болоогүй байхад эчнээгээр яллаж, урьдчилан буруутгахаар хэзээний төлөвлө­чихсөн байгаагийн бас нэгэн баталгаа мөн.

Тэгэхээр гүйцэтгэгч байхгүй байгаа хэрэгт зохион байгуулагч, хамжигчийн аль нь ч байхгүй нь ойлгомжтой асуудал. Тэгвэл Н.Энхбаяр нарт хүчээр тулгаад байгаа хэрэгт гүйцэтгэгч байхгүй байгаа бөгөөд тийм учир Н.Энхбаяр нь зохион байгуулагч, Д.Чулуун­баатар нь хамжигч гэдэг нь үндэс­лэл­гүй дүгнэлт мөн. Ингэснээр бүлэглэсэн гэдэг нь ч буруу дүгнэлт болно.

3.“УБ таймс” сонины менеж­ментийн баг нь 2004.5.7-ны өдөр байгуулсан “Менежментийн гэрээ­ний үр дүнг харгалзан хувьчлах гэрээ”-нд заасан бизнес төлөвлөгөө бүрэн хэрэгжээгүй, аудит хийгдээ­гүй, гэрээний үүргээ бүрэн биелүүлээгүй байсан гэх тухайд

“Менежментийн гэрээ”-ний бизнес төлөвлөгөө бүрэн хэрэгжээгүй, аудит хийгдээгүй, гэрээний үүргээ бүрэн биелээгүй гэдгийн тухайд энэ бол ЭХ-ийн 8.2-т заасны дагуу “Гэм буруутай этгээд үйлдсэн гэм хэрэгтээ зөвхөн өөрөө эрүүгийн хариуцлага хүлээнэ” гэсэн зарчмын дагуу үзэх ёстой асуудал мөн бөгөөд үүнд Д.Чулуунбаатар, тэр тусмаа Н.Энхбаяр огт хамаагүй юм.

Хавтаст хэрэгт авагдсан нотлох баримтууд дээр тулгуурлан тодруулвал “УБ таймс” сонины менежментийн багийн ахлагчаар Ж.Саруулбуян ажиллаж байхдаа Л.Сэргэлэнг дур мэдэн менеж­ментийн багт оруулах тухай гэрээ байгуулсан байдаг. Тэр гэрээгээр Л.Сэргэлэн нь “УБ таймс” сонинд хөрөнгө оруулалт оруулж, хариуд нь тус сонины 40 хувийг эзэмшихээр тохиролцсон байдаг юм. Харин тэр гэрээг нь Улаанбаатар хот зөвшөө­рөөгүй байдаг талаар хавтаст хэрэгт байгаа нотлох баримтууд, тухайлбал Ж.Саруулбуян, Л.Сэргэлэн нарын хоорондоо байгуулсан гэрээ, түүнчлэн тэрхүү гэрээг Улаанбаатар хот хүлээн зөвшөөрөөгүй тухай Ж.Саруулбуян (хавтаст хэрэг, хавтас 46, хууд 191-220), Н.Ариун­туяа (хавтаст хэрэг, хавтас 45, хууд. 43-50) нарын мэдүүлгүүд нотолдог.

Тийнхүү дур мэдэн байгуулсан гэрээг нь Улаанбаатар хот зөвшөөрөөгүй байхад Л.Сэргэлэн дураараа аашилж “Улаанбаатар таймс” сонины барилгыг зочид буудал болгох нэрийдлээр нураах ажлыг ямар нэгэн зөвшөөрөл авалгүй, зураг төслөө гаргалгүй, төсвөө зохиож бэлдэлгүй эхлүүлсэн байдаг. Тэрхүү ажиллагааг Улаан­баатар хотын мэргэжлийн хяналтын байгууллага зогсоож, холбогдох зөвшөөрлүүдээ авах, зураг төслөө гаргах зэрэг шаардлагыг тавьсан байдаг бөгөөд энэ тухай нотлох баримтууд мөн хавтаст хэрэгт авагдсан байгаа.

“УБ таймс” сонин нь орлогын эх үүсвэрээ барилгаа түрээсэлж бүрдүүлдэг байсан бөгөөд барилга нь нурсан тул орлогын эх үүсвэр нь хаагдаж, үйл ажиллагаа нь догол­дож, өр ширэнд баригдаж, “Менеж­ментийн гэрээ” хэрэгжих боломж­гүй болсон байна. Энэ талаар Ж.Саруулбуян (хавтаст хэрэг, хавтас 46, хууд 191-220), Н.Ариун­туяа (хавтаст хэрэг, хавтас 45, хууд. 43-50) нарын мэдүүлгүүдэд тодорхой дурдагдсан байдаг билээ.

Энд хоёр тал хоёулаа учир дутагдалтай ажиллажээ. Нэг талаас менежментийн багийн ахлагч Ж.Саруулбуян болон Л.Сэргэлэн нар хариуцлагагүй ажиллаж, сонины байшин барилгыг Улаан­баатар хотын зөвшөөрөлгүйгээр нурааж, барилгыг зориулалтын бусаар ашиглахыг завдаж, сонины үйл ажиллагааг доголдуулж, орлогын эх үүсвэргүй болгож, өр ширэнд баригдуулсан байдаг. Нөгөө талаас Улаанбаатар хот нь хяналтаа хангалтгүй тавьсан, Ж.Саруулбуян, Л.Сэргэлэн нарын хариуцлагагүй ажиллагааг тэр даруй таслан зогсоох зэрэг арга хэмжээ аваагүй, аудитын шалгалт оруулаагүй зэргээр хайнга ажилласан байдаг. Энэ тухай Ж.Саруулбуян (хавтаст хэрэг, хавтас 46, хууд 191-220), Н.Ариун­туяа (хавтаст хэрэг, хавтас 45, хууд. 43-50), Г.Маналжав (хавтаст хэрэг, хавтас 45, хууд. 75-77) нар мэдүүлгүүддээ мэдүүлж нотолсон байдаг. Харин энэ бүхэнд Д.Чулуун­баатар, тэр тусмаа Н.Энхбаяр нь ямар ч хамаагүй бөгөөд холбоогүй гэдэг нь нотлох баримтуудаар нотлогддог.

Нэгэнт Ж.Саруулбуян, Л.Сэргэлэн нарын хариуцлагагүй болон Улаанбаатар хотын болон хайнга ажиллагаанаас болоод “УБ таймс” сонины ажиллагаа догол­дож, сонин их хэмжээний өртэй болж, санхүү эдийн засгийн хувьд болон боловсон хүчний нийгмийн хангамжийн асуудлаар хүнд байдалд орсон нөхцөлд “УБ таймс” сонины­хон өөрсдөө хүнд хэцүү байдлаас гарахын тулд Д.Чулуунбаатар сэтгүүлчийг тус сонины эрхлэгч, менежментийн багийн гишүүн, багийн ахлагчаар томилж ажиллуул­сан байдаг. Энэ тухай Ж.Саруул­буян (хавтаст хэрэг, хавтас 46, хууд 191-220), Н.Ариунтуяа (хавтаст хэрэг, хавтас 45, хууд. 43-50), Ш.Ундармаа (хавтаст хэрэг, хавтас 45, хууд.35-42) нарын өгсөн мэдүүлгүүдэд тодорхой дурдагдсан байдаг.

Д.Чулуунбаатар менежментийн багийн ахлагчийн хувьд “УБ таймс” сониныг Ж.Саруулбуян, Л.Сэргэлэн нарын оруулсан хүндхэн байдлаас гаргахын тулд Улаанбаатар хотын холбогдох нэгж, тэдгээрийн дарга, удирдах албан тушаалтнуудад хан­дан: тус сонины нэг бол хувьчлах, эсхүл Улаанбаатар хот өөртөө буцааж авах тухай аль нэгэн шийдвэр гаргахыг хүссэн байдаг. Энэ нь Т.Билэгт (Хавтаст хэрэг, хавтас 45, хууд. 91-93), Г.Маналжав (Хавтаст хэрэг, хавтас 45, хууд.75-77), Д.Чулуунбаатар (Хавтаст хэрэг, 45-р хавтас, 60-66-р хууд.) нарын мэдүүлгүүдээр нотлогддог. Энд мөн адил Н.Энхбаяр хөндлөнгөөс нөлөөлсөн тухай нэг ч нотлох баримт байдаггүй билээ.

Улаанбаатар хот “УБ таймс” сонины асуудлыг судлахад: нэгд, “Хэвлэлийн эрх чөлөөний тухай хууль”-иар төр, засгийн аль ч шатны байгууллага дэргэдээ хэвлэл, мэдээллийн байгууллагатай байж болохгүй тухай хуульчилсан байдаг, хоёрт, тус сонины барилга нь Ж.Саруулбуян, Л.Сэргэлэн нарын хариуцлагагүй ажиллагаа, Улаан­баатар хотын өөрийн хайнга байдлаас болж нурсан байдалтай, ингэснээр сонин өөрийн орлогын эх үүсвэргүй болсон, гуравт, сонинд их хэмжээний өр төлбөр хуримтлагд­сан, дөрөвт, Улаанбаатар хот өөрөө “УБ таймс” сонины байшин барилгыг засах, өр төлбөрийг төлж барагдуулах хууль эрх зүйн үндэс­лэлгүй, мөн санхүүгийн бололцоогүй байсан, тавд, тус сонины барилгыг нурааж, газрыг нь дуудлага худал­даанд оруулвал нийгмийн салбарын хувьчлалын талаар “Төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай” хуулийн Нийгмийн салбарын өөрч­лөлт, шинэчлэл, хувьчлал хэмээх 651-р зүйлийн 4-р заалт, “Менеж­ментийн гэрээ”-ний заалтууд, түүнчлэн хэвлэл, мэдээллийн байгууллагын хувьчлалын үндсэн зарчимтай зөрчилдөх зэрэг хүндхэн нөхцөл байдал бий болсон байжээ. Ийм үед Улаанбаатар хот өөртөө хамгийн ашигтай хувилбар болох хувьчлах шийдвэрийн гаргасан байдаг бөгөөд энэ шийдвэрийн “ач”-аар Ж.Саруулбуян, Л.Сэргэлэн нар “Менежментийн гэрээ”-г бүрэн биелүүлэх ажлыг орхигдуулсан, “УБ таймс” сонины барилгыг нураасан, тус сониныг өр төлбөрт оруулсан гэх зэрэг хариуцлагаас мултарч, үйл ажиллагаа нь доголдсон, санхүү­гийн хүндрэлд орсон сонины ачааны хамаг хүнд нь Д.Чулуунбаатарын нуруун дээр ирсэн байдаг. Энэ нь хавтаст хэрэгт авагдсан нотлох баримтуудаар, тухайлбал НӨХК-ын 75-р тогтоол, “Худалдах болон худалдан авах тухай гэрээ” зэрэг нотлох баримтуудаар нотлогддог. Харин ийм нөхцөлд Улаанбаатар хот нь “УБ таймс” сониныг Ж.Саруул­буян, Л.Сэргэлэн нарын нэр дээр хувьчилсан бол шүүхийнхний дүгнэлтдээ бичээд байгаа шиг “Менежментийн гэрээ”-г бүрэн биелүүлээгүй байхад хувьчилсан гэсэн сэжиглэл байж болох юм гэж бодогдоно. Гэхдээ хожим Л.Сэргэлэн нь “УБ таймс” сонины хувьчлалыг хуулийнхан тухайн үеийн Улаанбаатар хотын удирдлагатай үгсэн хуйвалдаж, хууль бусаар буцаасны дараа Улаанбаатар хотоос “УБ таймс” сонинд оруулсан гэх, үнэн хэрэг дээрээ санхүүгийн баримтаар эцэслэн нарийвчлан тогтоогдоогүй, эх үүсвэр нь бохир (“Хадгаламж” банкны захирлын гарын үсгийг хуурамчаар дуурайлган зурж ОХУ-ын банкнаас залилангийн аргаар зээл нэртэйгээр авсан мөнгөний нэг хэсэг гэгдэх) мөнгө болох 500 сая төгрөгийг тухайн жилийн Улаанбаатар хотын төсөвт тусаагүй байсан ч хууль бусаар гаргуулан авсан байдаг. Энэ талаар хэвлэл, мэдээллийн хэрэгслээр мэдээлэгдсэн байдаг.

Энэ бүхнээс дүгнэхэд Улаанбаатар хот нь “УБ таймс” сонины талаар хувьчлах шийдвэр гаргаж, тус сонины бүх хүндрэлийг Д.Чулуунбаатарт үүрүүлж байхдаа хууль, шүүхийнхний мэдэн будилж сэжиглээд байгаачлан Д.Чулуун­баатарт онцгой талтай хандсан гэхээсээ илүү Л.Сэргэлэнд талтай хандсан гэж хэлэхэд буруудахгүй бизээ. Ямар ч байсан түүнийг “УБ таймс” сонины үйл ажиллагааг доголдуулсан, орлогын эх үүсвэргүй болгосон, УБ хотын өмчид дур мэдэн зохих зөвшөөрөлгүйгээр халдаж, хохирол учруулсан гэж үзэх, хариуцлага тооцох, үгүйдээ гэхэд нураалгасан өмч хөрөнгөө сэргээлгэх ажил хийлгээгүй нь харин ч хачирхалтай санагдана.

Хэрэв Н.Энхбаяр Ерөнхийлөг­чөөр ажиллаж байхдаа хэн нэгэнд чухамхүү ийм байдлаар хандсан бол “албаны эрх мэдэл” буюу “албан тушаалын байдал”-аа ашигласан гэж дүгнэж болох байсан бизээ. Гэтэл Н.Энхбаяр нь Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байхдаа “УБ таймс” сонины асуудлаар Т.Билэгт нарт нөлөөлөөгүй, Д.Чулуунбаатар нарт онцгой хөнгөлөлт үзүүлэх эрмэлзэл­тэйгээр ямарваа нэгэн үйлдэл хийгээгүй нь дээрх тайлбар, нотлох баримтаар хангалттай нотлогдож, бодит байдлаар батлагдаж байна. Хамгийн наад зах нь шүүхийнхний сэжиглээд, дүгнээд байгаа шиг тэгэж их нөлөөлсөн байдаг юм бол яахлаараа Улаанбаатар хот нь Д.Чулуунбаатарт Л.Сэргэлэнгийн хариуцлагагүй ажиллагаанаас болж “УБ таймс” сонинд буй болгосон санхүүгийн бүх хүндрэлийг үүрүүлсэн байдаг билээ?

Учир иймд “УБ таймс” сониныг “Менежментийн гэрээ”-г бүрэн биелүүлээгүй байхад хувьчлах шийдвэр гаргасан нь Н.Энхбаяртай ямар ч холбоотой асуудал биш юм. Харин Улаанбаатар хот нь тэртээ тэргүй “Хэвлэлийн эрх чөлөөний тухай хууль”-иар дэргэдээ хэвлэл, мэдээллийн байгууллагатай байх эрхгүй болсон байсан тул хүндхэн асуудлыг өөрөөсөө зайлуулж, өөртөө ашигтай шийдвэр гаргаж, Д.Чу­луун­баатарт “УБ таймс” сонинтой холбоотой ачааны хүндийг, ялангуяа эдийн засаг, санхүүгийн алдагдал, өр төлбөрийг үүрүүлсэн гэж үзвэл үнэнд ойрхон болно.

4.2008.9.8-ны өдөр НӨХК-ын 75-р тогтоол гаргуулсан гэх тухайд

2008 оны 9 сарын 8-ны өдөр Улаанбаатар хотын НӨХКомиссоос “УБ таймс” сониныг Д.Чулуун­баатар ахлагчтай менежментийн багийн нэр дээр хувьчлах тухай шийдвэр гаргасан байдаг.

Нэгд, тус шийдвэрийг гаргахад Н.Энхбаяр нь Ерөнхийлөгчийн ажлаа хийж байхдаа нөлөөлсөн гэж үзэж болохуйц нэг ч үйлдэл нотлох баримтаар нотлогддоггүй. НӨХК нь өөрөө бие дааж нийслэлийн өмчийг хувьчлах эсэх шийдвэрийг гаргах эрх бүхий байгууллага мөн билээ.

 

Хоёрт, ямар нэгэн албан тушаалтан, байгууллагын гаргасан шийдвэрийн өмнөөс тэрхүү шийдвэртэй холбоогүй Н.Энхбаяр хариуцлага үүрэх хууль эрх зүйн үндэс байхгүй. Энэ зарчим ЭХ-ийн 8.2-т “Гэм буруутай этгээд үйлдсэн гэмт хэрэгтээ зөвхөн өөрөө эрүүгийн хариуцлага хүлээнэ.” гэж бичигдсэнээр тусгалаа олсон байдаг.

Гуравт, НӨХКомисс бол муу ч гэсэн хамтын шийдвэр гаргадаг байгуулага мөн. ЭХ-ийн 8.1-д “Эрүүгийн хариуцлагыг зөвхөн хувь хүнд хүлээлгэнэ.” гэж бичигдсэн байгаа. Хуралдаж, олонхиороо шийдвэр гаргадаг байгууллагын өмнөөс Т.Билэгт хэмээх нэг хүнд хариуцлага хүлээлгэх гэх нь хууль ноцтой зөрчиж байгаа ажиллагаа мөн билээ.

УИХ, Засгийн газар зэрэг хамтын шийдвэр гаргадаг байгуул­лагын шийдвэрийн өмнөөс УИХ-ын дарга, эсхүл Ерөнхий сайд хариуц­лага хүлээдэггүй. Тэгэх ч үндэсгүй. Харин хамтын шийдвэр гаргадаг байгууллагын хурлыг хуралдуулал­гүйгээр өмнөөс нь хэн нэгэн албан тушаалтан дур мэдэн ямар нэгэн шийдвэр гаргасан бол тухайн албан тушаалтантай хариуцлага тооцох асуудал яригдаж болно.

Дөрөвт, НӨХКомиссоос 75-р тогтоол гаргахад НӨХКомисс ирцээ бүрдүүлсэн, асуудлыг хууль, журмын дагуу хэлэлцэж, олон­хиороо шийдвэрлэсэн нь  НӨХК-ын 75-р тогтоол болон НӨХКомиссын хуралдааны тэмдэглэлээс тодорхой байдаг. Хэрэв хамтын шийдвэр буруу байсан бол тэр байгууллага өөрөө шинээр, эсхүл өөр эрх бүхий байгууллага өөр шийдвэр гаргаж засч, өөрчилдөг билээ.

Тийм учир НӨХКомиссоос 2008 оны 9 сарын 8-ны өдөр 75-р тогтоол гаргасантай холбогдуулан тэр тусмаа Н.Энхбаярыг буруутгаж байгаа нь хууль, шүүхийнхний хийж байгаа илэрхий буруу дүгнэлт, хууль зөрчсөн шийдвэр юм.

5.“УБ таймс” сонин НӨҮГ нь 2,1 тэрбум төгрөгийн үнэтэй гэх тухайд

Дээд шүүх “УБ таймс” сонины НӨҮГ-ыг 2,1 тэрбум төгрөгийн үнэтэй мэтээр илт нэг талыг баримт­лан, өрөөсгөл дүгнэлт хийж, ЭБШХ-ийн 319.1-ийг зөрчин зохиомол үнэ гаргажээ. Үүнийг дараахь байдлаар няцааж байна. Үүнд:

Нэг. Анх “УБ таймс” сониныг бүрэн бүтэн барилгатай, орлогын эх үүсвэртэй, өр ширэнд баригдаагүй, үйл ажиллагаа нь доголдоогүй байхад “Ю Би Пропертиз” үнэлгээний компани 370 орчим сая төгрөгөөр үнэлсэн байдаг. Энэ үнэлгээг хийлгэхэд Н.Энхбаяр, Т.Билэгт, Д.Чулуунбаатар нар ямар нэгэн байдлаар нөлөөлсөн гэх нотлох баримт байдаггүй.

Хоёр. “УБ таймс” сонины менеж­ментийн багийн ахлагч байсан Ж.Саруулбуян Т.Бадам­жунайн шахалтаар дур мэдэн урьд өмнө хэвлэл, мэдээллийн байгуул­лагад огт ажиллаж байгаагүй Л.Сэргэлэнг “УБ таймс” сонины НӨҮГ-ын менежментийн багийн гишүүнээр авах, Л.Сэргэлэн тус сонинд хөрөнгө оруулах, хариуд нь тус сонины 40 хувийг эзэмшдэг болох тухай гэрээ хийсэн байдаг. Энэ нь Ж.Саруулбуянгийн мэдүүлэг (Хавтаст хэрэг, 46-р хавтас, 191-220-р хууд.), Ш.Ундармаагийн мэдүүлэг (Хавтаст хэрэг, 45-р хавтас, 36-40-р хууд.), Т.Бадам­жунайгийн мэдүүлэг (Хавтаст хэрэг, 45-р хавтас, 96-101-р хууд.), Л.Сэргэлэнгийн мэдүүлэг (Хавтаст хэрэг, 45-р хавтас 10-27-р хууд.), түүнчлэн Л.Сэргэлэнтэй байгуулсан гэрээ (Хавтаст хэрэг, 2-р хавтас, 170-176-р хуудас) зэргээр нотлогддог. Улаанбаатар хот нь энэхүү гэрээг хууль, журам зөрчсөн хэмээн үзэж, батлаагүй байдаг. Тэгсэн ч Л.Сэргэлэн нь “УБ таймс” сонины барилгыг зочид буудал болгохын тулд гэсэн нэрийдлээр (“Менежментийн гэрээ”-гээр тус сонины барилгыг зориулалтын бусаар ашиглахыг хориглосон байдгийг зөрчиж) тус сонины барилгыг нурааж эхэлсэн байдаг. Чингэхдээ Улаанбаатар хотоос болон холбогдох байгууллагуудаас зөвшөөрөл аваагүй байдаг, түүнчлэн барилгын зургийн төслөө гаргаагүй, төсөв хөрөнгийн эх үүсвэрээ бэл­дээгүй байсан байдаг. Л.Сэргэлэн нь “Хадгаламж”-ийн банкны захирлын гарын үсгийг хуурамчаар зурж, ОХУ-ын банкнаас зээл нэртэйгээр залилангийн аргаар 1,2 сая ам.долларын хэмжээтэй мөнгө авсан гэж яригддаг. Энэ тухайгаа өөрөө ч мэдүүлэгтээ дурдсан байдаг (Хавтаст хэрэг, 45-р хавтас 10-27-р хууд.). Өөрөөр хэлвэл Л.Сэргэлэн нь дур мэдэн “УБ таймс” сонины барилгыг нурааж эхлэхдээ зарцуул­сан мөнгө нь эх үүсвэр нь бохир мөнгө байсан байдаг. Нийслэлийн мэргэжлийн хяналтын байгууллага “УБ таймс” сонины барилгын ажлыг шалгаад холбогдох зөвшөөрөлгүй, зураг төсөлгүй, төсөвгүй явагдаж байсныг нь илрүүлж, эдгээр зөрчлийг арилгаж засахыг үүрэг болгож, барилгын ажлыг нь зогсоосон байдаг. Л.Сэргэлэн энэ шийдвэрийг шалтаглан барилгын ажлыг зогсоож, нураасан барилгаа сэргээн засварлалгүй байж байгаад сүүлд нь “УБ таймс” сониныхны хөрөнгө оруулалтаа хийж дуусгахыг шаардсан шаардлагаас зугтсан байдаг. Энэ нь Н.Ариунтуяагийн мэдүүлгээр нотлогддог (Хавтаст хэрэг, 45-р хавтас, 43-46-р хууд.). “УБ таймс” сонин нь барилгаа түрээсэлж, орлогын эх үүсвэрээ бүрдүүлж байсан бөгөөд нэгэнт барилгыг нь нураасан учир түрээсийн байр руу нүүж, орлогын эх үүсвэргүй болж, өр ширэнд баригдаж, үйл ажиллагаа нь догол­дож эхэлсэн байдаг. Улаанбаатар хот ч энэ бүх зөрчилд хайнга хандсан нь Л.Сэргэлэн дур зоргоороо авирлахад тус дөхөм болсон байдаг гэж дүг­нүүштэй. Үнэхээр хохирол учирсан гэвэл Л.Сэргэлэнгийн дур зоргын, хууль, журам зөрчсөн ажиллагаа­наас болж Улаанбаатар хотод хохирол учирсан гэж тооцвол үнэнд дөхнө бизээ. Гэтэл Улаанбаатар хот нь хожим Л.Сэргэлэнд Улаанбаатар хотын төсөвт суугаагүй байсан 500 сая төгрөгийг найр тавин гаргаж өгсөн нь анх тэрээр Н.Энхбаярын эсрэг гүжирдлэгийн шинжтэй гомдол гээчийг, түүнийг нь хууль, шүүхийнхэн үндэслэж Н.Энхбаяр руу “дайрах” боломж бололцоо олгосны хариуд нь өгсөн шагнал гэлтэй.

Гурав. АТГ нь “ХҮТ” үнэлгээний компанийг хөлслөн, түүнд захиалга өгч “УБ таймс” сонин НӨҮГ-ыг дахин үнэлүүлсэн байдаг. Гэтэл “ХҮТ” компани нь хөрөнгийн үнэлгээ хийх, шинжээчээр ажиллах хүчин төгөлдөр тусгай зөвшөөрөлгүй байсан байдаг. УИХ-аас 2010 онд  “Хөрөнгийн үнэлгээний тухай хууль”-ийг баталж, Сангийн сайд 5 сарын 13-нд 112 тоот тушаал гаргаж, шинэ журам байталсан байдаг. Энэхүү журмаар өмнө нь авсан, хугацаа нь дууссан тусгай зөвшөөр­лүүдийг хүчингүйд тооцож, шинээр тусгай зөвшөөрөл авахыг журам­ласан байдаг билээ. Гэтэл “ХҮТ” компани нь 2007 оны Сангийн сайдын 353 дугаар тушаалаар батлагдсан Хөрөнгийн үнэлгээ хийх тусгай зөвшөөрлийн гэрчилгээтэй (Хавтаст хэрэг, 8-р хавтас, 51-р хуудас) гэсэн байдаг бөгөөд тэрхүү тусгай гэрчилгээнийх нь хугацаа өнгөрсөн, хүчингүй болсон байдаг юм. “ХҮТ” компани нь хүчингүй болсон тусгай зөвшөөрөлтэйгээр шинжээчээр ажиллан үнэлгээ хийж, түүний хийсэн үнэлгээг бодитой хэмээн үзсэн нь ЭБШХ-ийн 79.4 буюу “Нотлох баримт цуглуулах, бэхжүүлэх талаар хуульд заасан журмыг баримтлаагүй буюу зөрчсөн бол эдгээр нь нотлох чадвараа алдах бөгөөд шүүхийн шийдвэрийн үндэслэл болохгүй” гэснийг ноцтой зөрчсөн ажиллагаа болсон гэж үзэх бүрэн үндэстэй.

Дөрөв. “ХҮТ” компани нь “УБ таймс” сонин НӨҮГ-ын үнэлгээг дахин хийхэд тус сонины барилга нь нурсан, үйл ажиллагаа нь доголдсон, өр ширэнд баригдсан, орлогын эх үүсвэргүй болсон байдаг. Өөрөөр хэлвэл өмнө нь “Ю Би Пропертиз” компанийн үнэлгээ хийхэд байснаас хамаагүй дордсон байдалтай болсон байжээ. Гэтэл “Ю Би Пропертиз” компанийн үнэлгээ 370 орчим сая төгрөг, харин “ХҮТ” компанийн үнэлгээ 2,1 тэрбум төгрөг болсон байдаг. Ийм их зөрүү хаанаас гараад ирэв? гэхэд дараахь байдал тодордог. Үүнд:

А.”Ю Би Пропертиз” үнэлгээний компани нь тодорхой бичиг баримт, журамд үндэслэн бодитой тооцоо хийж, үнэлгээ гаргасан байдаг. Тухайлбал дээрээ барилгатай, дуудлага худалдаанд оруулахаар төлөвлөөгүй, газар эзэмших эрхийн гэрчилгээ нь олгогдоогүй, тэгээд ч барилгыг нь зориулалтын бусаар ашиглахыг хориглосон гэрээтэй байгууллагын барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийн үнэлгээг хийдэггүй журамтай байдаг. Тийм учир тус компани “УБ таймс” сонин НӨҮГ-ын барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийн үнэлгээг хийгээгүй байдаг.

Б.Харин “ХҮТ” компани нь дээрээ барилгатай, газар эзэмших эрхийн гэрчилгээ нь “УБ таймс” сонин НӨҮГ-ын нэр дээр олгог­доогүй, тийм учир газрын хэмжээ, нарийн координат нь гараагүй, барилгыг нь зориулалтын бусаар ашиглахыг хориглосон гэрээтэй байгууллагын барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийн үнэлгээг хийж, дээрх их хэмжээний зөрүүг зохиомлоор гаргаж, Улаан­баатар хотод учруулсан хохирол мэтээр тооцсон байдаг. Тийнхүү зохиомол үнэ гаргаж ирсэн нь өөрсдийнх нь Сүхбаатар дүүргийн шүүхийн шүүх хуралдаан дээр өгсөн мэдүүлгээр нотлогддог. “ХҮТ” компанийн захирал Р.Зоригт нь “УБ таймс” сонины барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийн үнэлгээг хийхдээ “Сэнтрал тауэр” барилгын доорхи газрыг тухайн үед “Эм Си Эс” компанийн захирал Оджаргал, “Мон Уран” компанийн захирал Наранхүүгээс 1 сая ам.доллараар авсантай жишиж гаргасан гэж мэдэгдсэн байдаг. Түүнээс “тийм хэмжээний мөнгөөр авч, өгөлцсөнийг өөрсдөөс нь сонссон уу, эсхүл тэгснийг нь батлах гэрээ зэрэг бичиг баримтыг үзсэн үү?” гэж асуухад “өөрсдөөс нь сонсоогүй, бичиг баримт хараагүй, гэхдээ өөр найдвартай эх үүсвэрээс сонссон” гэж хариулж байх жишээтэй. Энэ нь дараахь байдлаар жишин ашиглаж болохгүй, үндэслэлгүй мэдээлэл гэж тооцогдоно:

-нотлох баримт бичиггүй, хов живийн шинжтэй мэдээлэл,

-“Сэнтрал тауэр”-ын барилгын доорхи газрын хувьд дээрээ барилгагүй газар байсан, харин “УБ таймс” сонины хувьд дээрээ барилгатай газар байсан,

-“УБ таймс” сонины хувьд барилгынх нь доорхи газрын газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг Улаанбаатар хотоос “УБ таймс” сонин, Д.Чулуунбаатар нарын нэр дээр гаргаагүй байдаг,

-“УБ таймс” сонины барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийн гэрчилгээ олгогдоогүй байсан учир тус газрын хэмжээ, нарийн координат гараагүй байсан тул бодитойгоор үнэлэх боломжгүй байсан байдаг.

Иймэрхүү маягаар үндэслэлгүй мэдээлэлд тулгуурлан зохиомол өндөр үнийг санаанаасаа ургуулан бодож гаргаж ирсэн байдаг бөгөөд түүнийг бодитой үнэлгээ хэмээн үзэж, онц их хохирол учруулсны нотолгоо гэж тооцох ямар ч эрх зүйн боломжгүй билээ.

Тав. Улаанбаатар хот нь “УБ таймс” сонины барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг өөр дээрээ хадгалж авч үлдчихсэн байхад яаж Улаанбаатар хот хохирсон байх вэ? Тэр тусмаа тус сонины барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг нэр дээрээ гаргуулж аваагүй “УБ таймс” сонин, менежментийн багийн ахлагч Д.Чулуунбаатар, бүр хаа хамаагүй Н.Энхбаяр нар яаж тэр газраар дамжуулж Улаанбаатар хотод хохирол учруулсан болох вэ?

Зургаа. 2011 онд Д.Чулуун­баатарыг мөрдөн байцаах нэрийдлээр олон сарын турш шоронд хорьсон хойгуур түүнийг эзгүйчилж тухайн үеийн Улаанбаатар хотын удирдлага Л.Сэргэлэнд мөнгийг нь өгөөгүй байна гэсэн шалтгаар “УБ таймс” сонины хувьчлалыг хууль бусаар буцаасан байдаг. Тэгэхээр Улаанбаатар хотод ямар хохирол учирсан байх вэ?

Бодит байдал ийм байгаа тул “ХҮТ” компани нь “УБ таймс” сониныг 2,1 тэрбум төгрөг хэмээн зохиомол үнэ гарган үнэлсэн (Хавтаст хэрэг, 8-р хавтас, 10-41-р хуудас), түүнийг нь тулгуурлан Н.Энхбаяр нар Улаанбаатар хотод онц их хэмжэний хохирол учруулсан мэтээр тооцогдох нь илэрхий буруу дүгнэлт, шийдвэр болно.

6.“УБ таймс” сонин НӨҮГ-ыг өөрийн төрсөн дүү Н.Энхтуяагийн “Медиа холдинг” ХХК ... нэр дээр хууль бусаар хувьчлан авсан гэх тухайд

2008 оны 9 сарын 8-ны өдөр НӨХК-омиссоос “УБ таймс” сониныг хувьчлах тухай хамтын шийдвэр гаргасан байдаг. Энэ хамтын шийдвэрийн дагуу тус сониныг Д.Чулуунбаатар ахлагчтай менежментийн багт хувьчлахаар шийдвэрлэсэн байдаг бөгөөд Н.Энхтуяагийн “Медиа холдинг” компанийн нэр дээр хувьчлах тухай нэг ч үсэг, үг байдаггүй билээ. Энэ нь дараах нотлох баримтаар нотлогдоно. Үүнд:

НИЙСЛЭЛИЙН ӨМЧ ХУВЬЧЛАХ КОМИССЫН ТОГТООЛ

2008.09.08 ¹75 Улаанбаатар хот.

Менежментийн гэрээний үр дүнгээр хувьчлах тухай

Нэг. “Улаанбаатар таймс” менежментийн багийн  бүрэл­дэ­хүүнд До.Чулуунбаатарыг нэмж оруулан, менежментийн багийн ахлагчаас Ж.Саруулбуянг чөлөөлж, До.Чулуунбаатарыг багийн ахлаг­чаар ажиллуулахаар тогтоосугай.

Хоёр. Хэвлэлийн эрх чөлөөний хуулийн дагуу “Улаанбаатар таймс” сонинг Засаг даргын Тамгын газрын харъяалалд  ажиллуулах боломжгүй болсон, өр төлбөр, санхүү эдийн засгийн үйл ажиллагаа нь хүндэр­сэн, менежментийн гэрээгээр олон жил ажиллаж байгаа зэргийг харгалзан “Улаанбаатар таймс” Нийслэлийн өмчит үйлдвэрийн газрыг менежментийн гэрээнд заа­сан  үнэ болох 369.724.000 төгрөгөөр худалдан авахыг санал болгосугай.

Гурав. Менежментийн багаас оруулсан хөрөнгө оруулалтын өр, нийгмийн даатгал, татвар, дээврийн ажил хийсэн гүйцэтгэгчид төлөх болон бусад бүх өр төлбөрийг “Улаанбаатар таймс” сонины менежментийн баг барагдуулах тухай хугацаат гэрээ байгуулж ажиллахыг Нийслэлийн өмчийн харилцааны газар М.Ганбаатар, менежментийн багийн ахлагч До.Чулуунбаатар нарт үүрэг болгосугай.

Дөрөв. Худалдан авах үнэ, өр төлбөр барагдуулах тухай саналыг зөвшөөрсөн нөхцөлд энэ тогтоол гарснаас хойш 3 хоногт багтаан гэрээг дуусгавар болсон тухай мэдэгдэхийг гэрээний талуудад мэдэгдсүгэй.

Тав. “Улаанбаатар таймс” НӨҮГазрын худалдах үнэ  369.724.000 төгрөгөөс “Улаанбаатар таймс “менежментийн багийн төлсөн 36.972.400 төгрөгийн дэнчинг хасаж 332.751.600 төгрөгийн төл­бөрийг 14 хоногт багтаан гүйцэт­гэхээр “Худалдах худалдан авах тухай гэрээ” байгуулахыг Нийс­лэлийн засаг даргын дэргэдэх Өмчийн харилцааны газар /М.Ганбаатар/-т даалгасугай.

НИЙСЛЭЛИЙН ЗАСАГ ДАРГА, ӨМЧ ХУВЬЧЛАХ КОМИССЫН ДАРГА                        

Т.БИЛЭГТ

ӨМЧ ХУВЬЧЛАХ КОМИССЫН НАРИЙН БИЧГИЙН ДАРГА

М.ГАНБААТАР

(2-р хавтас, 125-127-р хууд.)

Түүнчлэн:

Нийслэлийн засаг даргын  хэрэгжүүлэгч агентлаг

ӨМЧИЙН ХАРИЛЦААНЫ ГАЗАР

2008.09.09 6/860 Улаанбаатар хот.

“УЛААНБААТАР ТАЙМС” НӨҮГазрын менежментийн багийн ахлагч До.ЧУЛУУНБААТАР-Т

Мэдэгдэл хүргүүлэх тухай

Нийслэлийн Өмч хувьчлах комиссын 2008 оны 75 тоот тогтоолоор “Улаанбаатар таймс” сонины үндсэн үйл ажиллагааг үргэлжлүүлэн явуулж, өр төлбөрийг  барагдуулах нөхцөлтэйгээр нийг­мийн салбарын хувьчлалын хүрээнд тус байгууллагын менежментийн багт 369.724.000 төгрөгөөр хувьчлахаар тогтсоныг мэдэгдье.

ӨМЧ ХУВЬЧЛАЛЫН ХЭЛТСИЙН ДАРГА Г.МАНАЛЖАВ

(4-р хавтас, 72-р хууд.)

Түүнчлэн:

Тооцоо нийлсэн акт

НИТХТэргүүлэгчдийн 2003 оны 128, 141-р тогтоол,  Нийслэлийн өмч хувьчлах комиссын 2003 оны 101-р тогтоолыг  үндэслэн НӨХКомиссын 2008 оны 75-р тогтоолоор  “Улаан­баатар таймс” НӨҮГазрыг нийслэл Улаанбаатар хотын сонин хэвлэлийн үйл ажиллагааг үргэлжлүүлэн явуу­лах нөхцөлтэйгээр “Улаанбаатар таймс” менежментийн баг /Д.Чулуун­­баатар/-т менежментийн гэрээний үр дүнг харгалзан худал­дахыг санал болгохоор шийдвэрлэсэн.

Тогтоолын дагуу 2008 оны 9-р сарын 12-нд Худалдах  худалдан авах гэрээг байгуулсан болно.

“Улаанбаатар таймс” менежментийн баг /Д.Чулуунбаатар ахлагчтай/ нь төлбөрийг дараахь байдлаар хийж гүйцэтгэсэн. Үүнд:

2008 оны 09 сарын 12-ны өдрийн шилжүүлгээр НӨХГазрын Улаанбаатар банкин дахь 2611036439 тоот дансанд Долгорын Чулуунбаатараас  36.972.400 төгрөг,

2008 оны 9 сарын 26-ны өдөр Капитрон банкнаас НӨХГазрын Улаанбаатар банк дахь 2611009529 тоот дансанд 332 751 600 төгрөгийг Д.Чулуунбаатараас  тус тус шилжүүлсэн байна.

Нийт 369.724.000 төгрөгийг тус газрын дансанд шилжүүлсэн байна.

Тооцоо нийлсэн:

Өмчийн Харилцааны газрын нягтлан бодогч Х.Жаргалсайхан

Тооцоо нийлсэн актыг үйлдсэн:

Нийслэлийн өмчийн харилцааны Газрын Өмч хувьчлалын  хэлтсийн дарга Г.Ма­нал­­жав Мэргэжилтэн Ц.Оюунсайхан

“Улаанбаатар таймс” багийн ахлагч Д.Чулуунбаатар

(4-р хавтас, 75-р хууд.)

Эдгээр тогтоол, бичиг баримтаас харахад НӨХКомиссоос 75 тоот тогтоол гаргахдаа “УБ таймс” сониныг Н.Энхтуяагийн “Медиа холдинг” компанийн нэр дээр хувь­чил­сан гэсэн нэг үг, үсэг байхгүй байгаа юм. Харин “УБ таймс” сонины Д.Чулуунбаатар ахлагчтай менежментийн багт нь хувьчлахаар шийдвэрлэсэн байна. Д.Чулуун­баатар ахлагчтай баг ч Улаанбаатар хотоос тавьсан саналын дагуу төлөх ёстой төлбөрийг бүрэн төлж гүйцэтгэсэн байна. Дээрх тогтоол, бичиг баримт нь хавтаст хэрэгт авагдсан байгаа билээ. Үнэн бодит байдал ийм байхад хууль, шүүхийн­хэн анхнаасаа энэ бүхнийг мэдэхийн дээдээр мэдсээр байж санаатайгаар мэдэн будилж, буруу дүгнэлт хийж, заавал Н.Энхтуяа­гийн “Медиа холдинг” компанийн нэр дээр хувьчлуулсан болгох гэж юунд ингэтлээ улайран зүтгэж, шат шатны шүүхийн шүүх хуралдааны шийдвэрт зориуд тусгана вэ? гэж асуух л үлдэж байна даа.

Тэгээд ч хожим нь Улаанбаатар хотын удирдлага хуулийнхантай үгсэн хуйвалдаж, тэдний өгсөн албан бичгийг баримталсан нэр­тэйгээр, түүнчлэн Л.Сэргэлэнгийн мөнгийг өгөөгүй байна гэсэн шалтгаар “УБ таймс” сонины хувьчлалыг хууль бусаар буцааж, Д.Чулуунбаатар нарын тус сонинд оруулсан 1 тэрбум төгрөгийг нэг ёсны “дээрэмдсэн” байдаг. Тэгэхээр Д.Чулуунбаатар нар хэн нэгнийг хохироосон биш харин өөрсдөө хохирсон нь тодорхой байна.

7. “УБ таймс” компанийг өөрийн үүсгэн байгуулсан “Эскон” компанийн охин компани болгон шилжүүлэн завшсан гэх тухайд

Нэгд, Н.Энхбаяр нь Ерөнхий­лөгчөөр ажиллаж байхдаа биш харин Ерөнхийлөгчийн ажлаа өгсний дараа иргэний хувьд хуулийн дагуу “Эскон” компанийг үүсгэн байгуул­сан байдаг. Тэгэхээр хууль шүү­хийх­ний “Н.Энхбаяр нь Ерөнхий­лөгчөөр ажиллаж байхдаа албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, “Эскон” компани руу ... компанийг шилжүүлэн завшиж, онц их хэмжээний хохирол учруулсан” мэтээр дүгнээд байгаа нь цаг хугацааны хувьд ч авцалдахгүй, хууль эрх зүйн хувьд ч үндэслэлгүй буруу дүгнэлт мөн. Үнэхээр Н.Энхбаяр нь Ерөнхийлөгчөөр сонгогдохоосоо өмнө буюу ажиллаж байхдаа “Эскон” компанийг байгуул­чихаад Ерөнхийлөгчийн албыг хашиж байхдаа “Эскон” компани руу ямар нэгэн өмч хөрөнгийг шилжүүлсэн бол тийнхүү сэжиглэх үндэслэл байж болох байсан. Миний бие Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байхдаа “Эскон” ком­панитай байгаагүй гэдгийг миний АТГ-т гаргаж өгсөн хөрөнгө орлогын мэдүүлгүүд бэлхнээ нотолно.

Хоёрт, МУ-д Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байсан хүн ажлаа өгчихөөд тодорхой хугацаанд компани байгуулахыг хориглодог хууль байсан бол ямар нэгэн компани байгуулан ажиллуулах гэж оролдсоныг буруутгаж болох байсан бизээ. Гэтэл тийнхүү хориглосон хууль байдаггүй. Тийм болохоор “Эскон” компанийг Ерөнхийлөг­чийн ажлаа өгсний дараа байгуулс­ныг буруутгаж, түүний явуулсан ажиллагааг Ерөнхийлөгчийн ажлаа хийж байхдаа хийсэн үйлдэл мэтээр дүгнэх нь яахын аргагүй буруу дүгнэлт мөн.

Гуравт, “Эскон” компани руу “УБ таймс” компанийг охин компани болгон шилжүүлсэн явдал огт байхгүй билээ. Энэ нь бүртгэл, мэдээллийн байгууллагад байгаа бичиг баримтаар нотлогдоно. Тийм учир “УБ таймс” сониныг “Эскон” компани руу охин компани болгон шилжүүлсэн гэх нь ямар ч үндэс­лэлгүй, буруу ташаа дүгнэлт мөн.

Дөрөвт, Харин “Медиа холдинг” компанийг “Эскон” компани руу шилжүүлсэн байдаг. Энэ нь хуулиар хориглосон үйлдэл биш билээ. Гэхдээ хууль, шүүхийнхний үзэж байгаагаар “Медиа холдинг компани”-ийг “Эскон” компани руу шилжүүлэхэд Н.Энхбаяр болон Н.Энхтуяа нар нь өөрсдөө нотариатч дээр биеэрээ очиж, гарын үсгээ зураагүй, өмнөөс нь хуулийн зөв­лөхөөр ажиллаж байсан Ш.Раднаа­сэд хөөцөлдөж зохицуулсан учир энэхүү шилжүүлгийг хуулийн дагуу болоогүй, өөрөөр хэлвэл хүчингүйд тооцно гэж яллах дүгнэлтэнд бичигдсэн, хавтаст хэрэгт авагдсан нотлох баримтаар нотолсон байдаг тул “Медиа холдинг” компани ч “Эскон” компани руу шилжээгүй гэж тооцогдож байгаа Энэ нь гэрч нотариатч Т.Батжаргалын мэдүүл­гээр нотлогддог гэж тооцогддог (Хавтаст хэрэг, 46-р хавтас, 141-р хуудас).

Тавд, Уг нь дээрх тайлбарыг бичих хэрэггүй байсан мэт санагдаж болох юм. Учир нь шүүхийн шийдвэрт “Эскон” компани руу “УБ таймс” сониныг охин компани болгон шилжүүлсэн гэсэн болохоос “Медиа холдинг” компанийн тухай бичигдээгүй байдаг. Тэгээд ч Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглал, Үндсэн хууль болон бусад хууль, тогтоом­жинд хүний эрх, эрх чөлөөтэй холбоотой зүйл, заалтууд эхнээсээ хүнийг гэм буруугүй хэмээн тооцдог зарчимд суурилсан байдаг. Энэ зарчим ЭХ, ЭБШХ-ийн холбогдох зүйл, заалтуудад ч суусан байдаг. Тухайлбал, ЭБШХ-ийн 36.4-т яллагдаж байгаа хүн “өөрийн гэм буруугүйг болон хэргийн бусад байдлыг нотлох үүрэг хүлээхгүй” гэж заасан байдаг. Харин хэн нэгний гэм буруу нь нотлогдохгүй бол тэр хүн гэм буруугүй гэж тооцогдоно гэсэн зарчим үйлчилдэг.

Гэтэл хууль, шүүхийнхэн Н.Энхбаяр нарын гэм буруу нь нотлогдоогүй байхад л хүчээр ял тулган оногдуулж байгаа нь Үндсэн хууль, бусад хуулинд заасан “хүн бүр хууль, шүүхийн өмнө эрх тэгш байна” гэсэн зарчмыг ноцтой зөрчиж байгаа ажиллагаа мөн. Н.Энхбаяр л бол гэм буруугүй байсан ч заавал гэм буруутайд тооцож, хүчээр ял тулган оногдуулна хэмээн улайран зүтгэж байгаа нь хууль, шүүхийнхний мушгин гуйвуулан гаргаж байгаа дүгнэлт, хууль зөрчсөн шийдвэрээс үнэртээд зогсохгүй, бүр амтагдаад, баригдаад байна гэж хэлвэл хэтрүүлсэн болохгүй.

Яаж ингэж үндэслэлгүй, заримдаа бүр огт худлаа дүгнэлт хийж, түүндээ тулгуурлан, огт нотлогдоогүй асуудлаар гэм зэмгүй хүмүүсийг хүчээр гэм буруутайд тооцож, ял тулган өгөхийн тулд “Монгол Улсын нэрийн өмнөөс” гэсэн үг хэлээд, хууль зөрчсөн шийдвэр гаргаад зогсож чаддаг байнаа? гэж өөрийн эрхгүй бодоод, гайхаад, ойлгох гээд чадахгүй байна даа. Дээрээс өгсөн даалгаврыг биелүүлэхийн тулд шүүхийн нэрийг барьж, ертөнцийн хамгийн үнэт зүйл болох, ямар ч хөрөнгө мөнгөтэй зүйрлэхийн аргагүй хүний эрх, эрх чөлөөг хамгийн бүдүүлэг аргаар зөрччихөөд юу ч болоогүй юм шиг царайлаад явж байдаг шүүгч гэж ямар хүн байнаа? Цаг цагийн Вышинский,  түүний “сайн шавь нар болсон Сагсай, Сарантуяа мэтийн нэг ёсны “хуулийн алуурчид”-ыг тэд өөрсдөө хүн мөн үү, биш үү? гэж асуухаас өөр аргагүй байдалд хүрч байна. Шууд хариулт өгөхөд хэцүү. Гэмт хэрэг мөн эсэхийг үйлдэл, эс үйлдлээр тогтоодогтой адил хүн мөн биш гэдгийг байгаа гаднах нүүр царай, бие галбираар нь гэхээс илүү түүний үйлдлээр нь тогтоох шаардлагатай.

Энэ өнцгөөс харвал гаднаа хүний дүр төрхтэй ч үйлдлээрээ араатан, адгууст тооцогдох ёстой хүн хэд байдаг бол? Харамсалтай нь тийм хүн-араатан хууль, шүүхийн байгууллагад олон байхвий дээ гэж санаа зовних юм. Тэгвэл хаана очиж шударга ёсыг тогтоолгож, хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалуулах вэ?

“Завшсан” гэхийн тухайд бол МУ-ын Эрүүгийн хуулийн тайлбар номонд: “Завших гэдэг нь гэмт этгээд түүнд итгэмжлэн өгсөн бусдын эд зүйлс, өмч хөрөнгийг хууль бусаар эргэлтэд оруулахдаа өмчлөгчид эд зүйлс, өмч хөрөнгөтэй тэнцэх хэмжээний нөхөн төлбөр өгөхгүй байгааг ойлгоно.” гэжээ (хууд.380).

Түүнчлэн 2001, 2004 онуудад тус тус хэвлэгдсэн “МУ-ын Дээд шүүхийн тогтоолын эмхтгэл” номонд: “Эд хөрөнгийг “завших” гэмт хэрэг нь албан ажлын үүрэг, гэрээ болон бусад тусгай даалгав­раар тодорхой эд хөрөнгийг эрхлэн хариуцах эрхийг эдэлж байгаа этгээд энэ эрхээ ашиглан эзэмшилдээ байгаа хөрөнгөнөөс хууль бусаар, үнэ төлбөргүй өөрийн мэдэлд шилжүүлж ашиглахыг хэлнэ.” гэжээ (Улаан­баатар, 2001 он, хууд.175., Улаанбаатар, 2004 он, хууд.362).

Гэтэл Н.Энхбаяр нь Ерөнхийлөг­чөөр ажиллаж байхдаа нэгд, “УБ таймс” сонин НӨҮГ-ыг “албан ажлын үүрэг, гэрээ болон бусад тусгай даалгавраар эрхлэн хариуцах эрхийг эдэлж байсан этгээд” байгаагүй, хоёрт, “эд хөрөнгийг эрхлэн хариуцах эрхийг эдэлж байгаа”-гүй тул “энэ эрхээ ашиглах” аливаа үйлдлийг хийгээгүй, гуравт, “эзэмшилдээ байгаа хөрөнгө”-гүй байсан тул “эзэмшилдээ байгаа хөрөнгөнөөс хууль бусаар, үнэ төлбөргүй өөрийн мэдэлд шилжүүлж ашиглах” аливаа үйлдэл хийгээгүй байна. Тэр тусмаа өөрөө шийдвэр гаргах, “хууль бусаар, үнэ төлбөргүй өөрийн мэдэлд шилжүүлж ашиглах” аливаа үйлдлийг хийгээгүй болно. Тийм учир Н.Энхбаяр нь “Ерөнхийлөг­чийн албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглан завшсан” гэх нь бодит байдалтай нийцэхгүй, нотлох баримтаар нотлогдохгүй буруу ташаа дүгнэлт болсон байна.

8.Онц их хэмжээний хохирол учруулсан гэх тухайд

Улсын Дээд шүүх “УБ таймс” сонины НӨҮГ-ыг 2,1 тэрбум төгрөгийн үнэтэй мэтээр илт нэг талыг баримтлан, өрөөсгөл дүгнэлт хийж, ЭБШХ-ийн 319.1-ийг зөрчин зохиомол үнэ гаргажээ. Үүнийг дараахь байдлаар няцааж байна. Үүнд:

Нэгд, анх “УБ таймс” сониныг бүрэн бүтэн барилгатай, орлогын эх үүсвэртэй, өр ширэнд баригдаагүй, үйл ажиллагаа нь доголдоогүй байхад “Ю Би Пропертиз” үнэлгээ­ний компани 370 орчим сая төг­рөгөөр үнэлсэн байдаг. Энэ үнэлгээг хийлгэхэд Н.Энхбаяр, Т.Билэгт, Д.Чулуунбаатар нар ямар нэгэн байдлаар нөлөөлсөн гэх нотлох баримт байдаггүй.

Хоёрт, “УБ таймс” сонины менеж­ментийн багийн ахлагч байсан Ж.Саруулбуян Т.Бадам­жунайн шахалтаар дур мэдэн урьд өмнө хэвлэл, мэдээллийн байгуул­лагад огт ажиллаж байгаагүй Л.Сэргэлэнг “УБ таймс” сонины НӨҮГ-ын менежментийн багийн гишүүнээр авах, Л.Сэргэлэн тус сонинд хөрөнгө оруулах, хариуд нь тус сонины 40 хувийг эзэмшдэг болох тухай гэрээ хийсэн байдаг. Энэ нь Ж.Саруулбуянгийн мэдүүлэг (Хавтаст хэрэг, 46-р хавтас, 191-220-р хууд.), Ш.Ундармаагийн мэдүүлэг (Хавтаст хэрэг, 45-р хавтас, 36-40-р хууд.), Т.Бадам­жунайгийн мэдүүлэг (Хавтаст хэрэг, 45-р хавтас, 96-101-р хууд.), Л.Сэргэлэнгийн мэдүүлэг (Хавтаст хэрэг, 45-р хавтас 10-27-р хууд.), түүнчлэн Л.Сэргэлэнтэй байгуулсан гэрээ (Хавтаст хэрэг, 2-р хавтас, 170-176-р хуудас) зэргээр нотлогддог. Улаанбаатар хот нь энэхүү гэрээг хууль, журам зөрчсөн хэмээн үзэж, батлаагүй байдаг. Тэгсэн ч Л.Сэргэлэн нь “УБ таймс” сонины барилгыг зочид буудал болгохын тулд гэсэн нэрийдлээр (“Менежментийн гэрээ”-гээр тус сонины барилгыг зориулалтын бусаар ашиглахыг хориглосон байд­гийг зөрчиж) тус сонины барилыг нурааж эхэлсэн байдаг. Чингэхдээ Улаанбаатар хотоос болон холбогдох байгууллагуудаас зөвшөөрөл аваагүй байдаг, түүнчлэн барилгын зургийн төслөө гаргаагүй, төсөв хөрөнгийн эх үүсвэрээ бэлдээгүй байсан байдаг. Л.Сэргэлэн нь “Хадгаламж”-ийн банкны захирлын гарын үсгийг хуурамчаар зурж, ОХУ-ын банкнаас зээл нэртэйгээр залилангийн аргаар 1,2 сая ам.долларын хэмжээтэй мөнгө авсан байдаг. Энэ тухайгаа өөрөө мэдүү­лэгтээ дурдсан байдаг (Хавтаст хэрэг, 45-р хавтас 10-27-р хууд.). Өөрөөр хэлвэл Л.Сэргэлэн дур мэдэн “УБ таймс” сонины барилгыг нурааж эхлэхдээ зарцуулж байсан мөнгө нь эх үүсвэр нь бохир мөнгө байсан байдаг. Нийслэлийн мэргэж­лийн хяналтын байгууллага “УБ таймс” сонины барилгын ажлыг шалгаад холбогдох зөвшөөрөлгүй, зураг төсөлгүй, төсөвгүй явагдаж байсныг нь илрүүлж, эдгээр зөрчлийг арилгаж засахыг үүрэг болгож, барилгын ажлыг нь зогсоосон байдаг. Л.Сэргэлэн энэ шийдвэрийг шалтаглан барилгын ажлыг зогсоож, нураасан барилгаа сэргээн засварлалгүй байж байгаад сүүлд нь “УБ таймс” сониныхны хөрөнгө оруулалтаа хийж дуусгахыг шаардсан шаардлагаас нь зугтсан байдаг. Энэ нь Н.Ариунтуяагийн мэдүүлгээр нотлогддог (Хавтаст хэрэг, 45-р хавтас, 43-46-р хууд.). “УБ таймс” сонин нь барилгаа түрээсэлж, орлогын эх үүсвэрээ бүрдүүлж байсан бөгөөд нэгэнт барилгыг нь нураасан учир түрээсийн байр руу нүүж, орлогын эх үүсвэргүй болж, өр ширэнд баригдаж, үйл ажиллагаа нь догол­дож эхэлсэн байдаг. Улаанбаатар хот ч энэ бүх зөрчилд хайнга хандсан нь Л.Сэргэлэн дур зоргоороо авирлахад тус дөхөм болсон байдаг гэж дүг­нүүштэй. Үнэхээр хохирол учирсан гэвэл Л.Сэргэлэнгийн дур зоргын, хууль, журам зөрчсөн ажиллагаа­наас болж Улаанбаатар хотод хохирол учирсан гэж тооцвол үнэнд дөхнө бизээ. Гэтэл Улаанбаатар хот нь хожим Л.Сэргэлэнд Улаанбаатар хотын төсөвт суугаагүй байсан 500 сая төгрөгийг найр тавин гаргаж өгсөн нь хууль зөрчсөн ажиллагаа болсон юм. Яасны төлөө, юуны шагналд авсан мөнгө вэ?

Гурав,  АТГ нь “ХҮТ” үнэлгээ­ний компанийг хөлслөн, түүнд захиалга өгч “УБ таймс” сонин НӨҮГ-ыг дахин үнэлүүлсэн байдаг. Гэтэл “ХҮТ” компани нь хөрөнгийн үнэлгээ хийх, шинжээчээр ажиллах хүчин төгөлдөр тусгай зөвшөөрөлгүй байсан байдаг. УИХ-аас 2010 онд  “Хөрөнгийн үнэлгээний тухай хууль”-ийг баталж, Сангийн сайд 5 сарын 13-нд 112 тоот тушаал гаргаж, шинэ журам байталсан байдаг. Энэхүү журмаар өмнө нь авсан, хугацаа нь дууссан тусгай зөвшөөрлүүдийг хүчингүйд тооцож, шинээр тусгай зөвшөөрөл авахыг журамласан байдаг билээ. Гэтэл “ХҮТ” компани нь 2007 оны Сангийн сайдын 353 дугаар тушаа­лаар батлагдсан Хөрөнгийн үнэлгээ хийх тусгай зөвшөөрлийн гэрчилгээ­тэй (Хавтаст хэрэг, 8-р хавтас, 51-р хуудас) гэсэн байдаг бөгөөд тэрхүү тусгай гэрчилгээнийх нь хугацаа өнгөрсөн, хүчингүй болсон байдаг юм. “ХҮТ” компани нь хүчингүй болсон тусгай зөвшөөрөлтэйгээр шинжээчээр ажиллан үнэлгээ хийж, түүний хийсэн үнэлгээг бодитой хэмээн үзсэн нь ЭБШХ-ийн 79.4 буюу “Нотлох баримт цуглуулах, бэхжүүлэх талаар хуульд заасан журмыг баримтлаагүй буюу зөрчсөн бол эдгээр нь нотлох чадвараа алдах бөгөөд шүүхийн шийдвэрийн үндэслэл болохгүй” гэснийг ноцтой зөрчсөн ажиллагаа болсон гэж үзэх бүрэн үндэстэй.

Дөрөв, “ХҮТ” компани нь “УБ таймс” сонин НӨҮГ-ын үнэлгээг дахин хийхэд тус сонины барилга нь нурсан, үйл ажиллагаа нь доголдсон, өр ширэнд баригдсан, орлогын эх үүсвэргүй болсон байдаг. Өөрөөр хэлвэл өмнө нь “Ю Би Пропертиз” компанийн үнэлгээ хийхэд байснаас хамаагүй дордсон байдалтай болсон байжээ. Гэтэл “Ю Би Пропертиз” компанийн үнэлгээ 370 орчим сая төгрөг, харин “ХҮТ” компанийн үнэлгээ 2,1 тэрбум төгрөг болсон байдаг. Ийм их зөрүү хаанаас гараад ирэв? гэхэд дараахь байдал тодордог. Үүнд:

А.”Ю Би Пропертиз” үнэлгээний компани нь тодорхой бичиг баримт, журамд үндэслэн бодитой тооцоо хийж, үнэлгээ гаргасан байдаг. Тухайлбал дээрээ барилгатай, дуудлага худалдаанд оруулахаар төлөвлөөгүй, газар эзэмших эрхийн гэрчилгээ нь олгогдоогүй, тэгээд ч барилгыг нь зориулалтын бусаар ашиглахыг хориглосон гэрээтэй байгууллагын барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийн үнэл­гээг хийдэггүй журамтай байдаг. Тийм учир тус компани “УБ таймс” сонин НӨҮГ-ын барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийн үнэлгээг хийгээгүй байдаг.

Б.Харин “ХҮТ” компани нь дээрээ барилгатай, газар эзэмших эрхийн гэрчилгээ нь “УБ таймс” сонин НӨҮГ-ын нэр дээр олгог­доогүй, тийм учир газрын хэмжээ, нарийн координат нь гараагүй, барилгыг нь зориулалтын бусаар ашиглахыг хориглосон гэрээтэй байгууллагын барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийн үнэлгээг хийж, дээрх их хэмжээний зөрүүг зохиомлоор гаргаж, Улаанбаатар хотод учруулсан хохирол мэтээр тооцсон байдаг.

Тав, Улаанбаатар хот нь “УБ таймс” сонины барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг өөр дээрээ хадгалж авч үлдчихсэн байхад яаж Улаанбаатар хот хохирсон байх вэ? Тэр тусмаа тус сонины барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг нэр дээрээ гаргуулж аваагүй “УБ таймс” сонин, менежментийн багийн ахлагч Д.Чулуунбаатар, бүр хаа хамаагүй Н.Энхбаяр нар яаж тэр газраар дамжуулж Улаанбаатар хотод хохирол учруулсан болох вэ?

Зургаа, 2011 онд Д.Чулуун­баа­тарыг мөрдөн байцаах нэрийдлээр олон сарын турш шоронд хорьсон хойгуур түүнийг эзгүйчилж тухайн үеийн Улаанбаатар хотын удирдлага Л.Сэргэлэнд мөнгийг нь өгөөгүй байна гэсэн шалтгаар “УБ таймс” сонины хувьчлалыг хууль бусаар буцаасан байдаг. Тэгэхээр Улаан­баатар хотод ямар хохирол учирсан байх вэ?

Бодит байдал ийм байгаа тул “ХҮТ” компани нь “УБ таймс” сониныг 2,1 тэрбум төгрөг хэмээн зохиомол үнэ гарган үнэлсэн, түүнийг тулгуурлан Н.Энхбаяр нар Улаанбаатар хотод хохирол учруул­сан мэтээр мушгин гуйвуулж үзсэн нь бодитой бус тооцоо, дүгнэлт болно.

ГУРАВ. Н.ЭНХБАЯР НАРЫГ ЭХ-ИЙН 150.3-Р ЗҮЙЛЧЛЭН ЯЛЛАХЫН ТУЛД:

1.НИТХ-ын Тэргүүлэгчдийн дарга Н.Болормаа, НЗДарга Т.Билэгт нар “нийтийн хэрэглээнд зориулсан эд хөрөнгийг итгэмжлэн хариуцсан этгээд” мөн гэх,

2.Дээрх эрх бүхий албан тушаалтнууд хуулиар олгогдсон эрх мэдлээ хэтрүүлж, хууль болон журам зөрчиж, Нийслэлийн өмчийг хувьчлах, шилжүүлэх тухай хууль бус шийдвэр гаргасан гэх,

3.Н.Энхбаяр албаны эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа ашиглан дээрх шийдвэрийг гаргуулах ажлыг зохион байгуулсан гэх тухайд

“Төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай хууль”-нд:

3-р зүйлд “Төрийн өмч нь төрийн нийтийн зориулалттай өмч, төрийн өөрийн өмчөөс бүрдэнэ.”

4-р зүйлд:

“1.Үндсэн хууль, бусад хуулиар нийтийн зориулалтаар ашиглахаар бүх ард түмний өмч болгон заасан зүйлсийг төрийн нийтийн зориулалттай өмч гэнэ.

2.Төрийн нийтийн зориулалттай өмчид дараахь үл хөдлөх болон хөдлөх хөрөнгө хамаарна:

1/иргэдэд өмчлүүлснээс бусад газар;

2/газрын хэвлий, түүний баялаг;

3/ус, түүний доторх баялаг;

4/ой, түүний дагалдах баялаг;

5/ургамал, ан амьтны нөөц;

6/түүх, соёлын үнэт цогцолбор, хөшөө дурсгал;

7/археологийн болон палеон­тологийн олдвор;

8/хуулиар нийтийн зориулалтаар ашиглахаар тогтоосон бусад эд хөрөнгө.

4.Төрийн нийтийн зориулалттай өмчлөлийн зүйлсийг хуульд заасан нөхцөл, журмын дагуу иргэн /МУ-ын иргэн, гадаадын иргэн, харъяалалгүй хүн/, бусад өмчийн хуулийн этгээдэд эзэмшүүүлж, ашиглуулж болно.”

5-р зүйлд

“1.Төрийн өөрийн өмчид энэ хуулийн 4-р зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаас бусад төр эзэмшиж, ашиглаж, захиран зарцуулж болох дараахь эд хөрөнгө хамаарна:

1/төрийн байгууллага, албан газарт эзэмшүүлсэн эд хөрөнгө,

2/төрийн өмчит үйлдвэрийн газарт эзэмшүүлсэн эд хөрөнгө,

3/төрийн өмчийн оролцоотой аж ахуйн нэгжийн төрд оногдох хувюь хөрөнг/,

4/улсын төсвийн болон төрийн тусгай сан,

5/төрийн тусгай хэрэгцээний бэлтгэл нөөц,

6/хуульд зааснаас бусад үл хөдлөх болон хөдлөх хөрөнгө.

2.Төрийн өөрийн өмчийн эд хэрэнгийг аж ахуйн зориулалтаар нь Нөхөрлөл, компанийн тухай хуулийн 69-р зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасны дагуу үндсэн ба эргэлтийн хөрөнгө гэж хуваана.

3.Төрийн өөрийн өмчийг эзэмших, ашиглах, захиран зарцуулахтай холбогдсон харилцааг энэ хуулиар зохицуулна.

4.Төрийн өөрийн өмчийн эд хэрэнгийг нийтийн зориулалттай өмчид, эсхүл өөр өмчид шилжүүлэх журмыг хуулиар тогтооно.”

6-р зүйлд

“Төрийн өмчид эд хөрөнгийг дараахь хэлбэрээр олж авна:

1/энэ хууль хүчин төгөлдөр болох үед төрийн өмчлөлд байсан эд хөрөнг/,

2үйлдвэрлэл, ажил үйлчилгээний үр дүнд бий болсон эд хөрөнгө,

3/эрх бүхий байгууллагын шийдвэрээр худалдан авсан эд хөрөнгө,

4/хандив, тусламж, бэлэглэл, өвлөх журмаар олж авсан эд хөрнөг,

5/хууль, МУ-ын олон улсын гэрээнд заасан үндэслэл, журмын дагуу нийгэмчилсэн, дайчлан буюу хураан авсан эд хөрөнгө,

6/концессын гэрэний дагуу шинээр бий болсон эд хөрөнгө.

2.Төсвийн хөрөнгө оруулалтаар бий болсон хөрөнгө нь төрийн болон орон нутгийн өмч байна. Төсөвт авсан зээл, хандив, дэмжлэг, туламжаар бий болсон хөрөнгө үүнд нэгэн адил хамаарна.

3.Төрийн болон орон нутгийн өмчит бус этгээдтэй хамтарч хөрөнгө оруулсан бол төсвөөс санхүүжүүлсэн хувь хөрөнгийн хэмжээгээр төрийн болон орон нутгийн өмчид хамаарулна.”

74-р зүйлд

“1.Орон нутгийн өмчийн зүйлс нь энэ хуулийн З-р зүйлд заасны дагуу нийтийн зориулалттай өмч, орон нутгийн өөрийн өмчөөс бүрдэнэ.

2.Орон нутгийн нийтийн зориулалттай өмчид тухайн орон нутгийн хүн амын нийтийн хэрэглээнд зориулсан эд хөрөнгө хамаарна.”

75-р зүйлд

“Орон нутгийн өмчид эд хөрөнгийг дараахь хэлбэрээр олж авна:

1/энэ хуулийн 6-р зүйлийн 1-4, 6 дахь заалт, 6.2, 6.3 дахь хэсэгт заасан хэлбэрээр бий болсон эд хөрөнгө,

2/төрийн өмчөөс хууль тогтоомжийн дагуу хуваарилж шилжүүлсэн эд хөрөнгө,

3/орон нутгийн өмчийн оролцоотой хуулийн этгээдийн орон нутгийн өмчид ногдох ашгаар олж авсан эд хөрөнгө,

4/хуульд заасан бусад үндэслэлээр бий болсон эд хөрөнгө.”

77-р зүйлд

“1.Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал нь тухайн аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн өмчийн зүйлсийг хүн амаа төлөөлөн өмчлөгч нь байна.

2.Орон нутгийн өмчийг эзэмших, ашиглах, захиран зарцуулах талаар иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал дараахь бүрэн эрхтэй:

3/орон нутгийн өмчийн үндсэн хөрөнгийг хувьчлах ба бусдад шилжүүлэх, шинээр олж авах жагсаалт, төлөвлөгөө, эх үүсвэрийг хэлэлцэж батлах.Хувьчлах орон нутгийн эд хөрөнгийн жагсаалтыг батлахдаа Төрийн өмчийн хороотой зөвшилцөнө,

4/орон нутгийн өмчийн хуулийн этгээд байгуулах, өөрчлөн байгуулах, татан буулгах шийдвэр гаргаж, гүйцэтгэлд нь хяналт тавих.

3.Орон нутгийн өмчид хамаарах үндсэн хөрөнгийг бусдын өмчлөлд шилжүүлэх, барьцаалах, шинээр олж авах асуудлыг гагцхүү иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал, түүний хуралдааны чөлөөт цагт Хурлын Тэргүүлэгчид шийдвэрлэнэ.

4.Хурлын Тэргүүлэгчид нь тухайн хурлын хуралдааны чөлөө цагт энэ зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан бүрэн эрхийг хэрэгжүүлж иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хуралд хариуцан тайлагнахаас гадна орон нутгийн өмчийн оролцоотой хувь нийлүүлсэн хуулийн этгээдэд өмчийн төлөөлөгчийг томилж түүний үйл ажиллагааг чиглүүлнэ.”

78-р зүйлд

“1.Засаг дарга нь иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлаас орон нутгийн өмчийн эд хөрөнгийн талаар гарсан шийдвэрийг Засгийн газрын бодлогод нийцүүлэн хэрэгжүүлэх үүрэгтэй.

2.Засаг дарга нь дараах бүрэн эрхийг хэрэгжүүлнэ:

2/орон нутгийн өмчит хуулийн этгээдийн эрх баригчийг томилох,

3/орон нутгийн өмчийн төлөөлөгчийг томилох, өөрчлөх саналаа Хурлын Тэргүүлэгчдэд оруулах,”

81-р зүйлд

“1.Орон нутгийн өмчийг хувьчлах арга, хэлбэр, журмыг энэ хуулийн зургадугаар бүлэгт заасныг удирдлага болгон иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал тогтооно.” гэжээ.

Орон нутгийн өмчийг тодорхойлсон, орон нутгийн өмчийг ашиглах, эзэмших, захиран зарцуулах талаар НИТХурал болон түүний Тэргүүлэгчид, түүнчлэн НЗДарга нарын эрх үүргийг заасан хуулийн тодорхой зүйл, заалтуудыг ишлэхэд ийм байна.

Энд НИТХ болон түүний Тэргүүлэгчид, НЗДарга нар нь “нийтийн хэрэглээнд зориулсан эд хөрөнгийг итгэмжлэн хариуцсан этгээд мөн” гэж тодорхойлсон нэг ч үсэг, үг алга байна. Харин “Төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай хууль”-ийн 77-р зүйлд “1.Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал нь тухайн аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн өмчийн зүйлсийг хүн амаа төлөөлөн өмчлөгч нь байна.” гэж бичигдсэн байна. Тийм учир НИТХурал, түүний хуралдааны чөлөө цагт Тэргүүлэгчид нь “нийслэлийн өмчийн зүйлсийг хүн амаа төлөөлөн өмчлөгч нь байна” гэсний дагуу Улаанбаатар хотын орон нутгийн өмчийг эзэмших, ашиглах, захиран зарцуулах шийд­вэр гаргах бүрэн эрхтэй, тийнхүү гаргасан шийдвэрийг нь НЗДарга хэрэгжүүлэх үүрэгтэй ажээ.

Улаанбатар хотын хувьд хамгийн энгийнээр тайлбарлавал “нийтийн хэрэглээнд зориулсан эд хөрөнгө” хэмээхэд гудамж, талбай, цэцэрлэгт хүрээлэн, хөшөө дурсгал, автобусны зогсоол зэрэг өмч нэрлэгдэх нь тодорхой. Харин Нөхөрлөл, компанийн тухай хуулийн дагуу бүртгүүлсэн, компанийн үйл ажиллагаа явуулж байгаа “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ, “УБ таймс” сонин НӨҮГ нь орон нутгийн өөрийн өмч болох бөгөөд тэрхүү өмчийг хуулийн дагуу НИТХурал нь иргэдээ төлөөлөн өмчлөгч байх, түүнийг ашиглах, эзэмших, захиран зарцуулах талаар шийдвэр гаргах бүрэн эрхтэй байхаар хуулиар зохицуулагдсан байна.

Ингээд дүгнэхэд Н.Болормаа, Т.Билэгт нарыг “нийтийн хэрэглээнд зориулсан эд хөрөнгийг итгэмжлэн хариуцсан этгээд мөн” гэж үзэх хууль эрх зүйн үндэслэл байхгүй байна. Тэгээд ч Н.Болормаа нь орон нутгийн өмчийн талаар ганцаараа шийдвэр гаргах эрхгүй, харин НИТХ-ын Тэргүүлэгчдийн даргын хувьд хурлын хуралдааны чөлөө цагт НИТХ-ын Тэргүүлэгчдийн хурал хуралдахад түүнд оролцож, бусад Тэргүүлэгчдийн нэгэн адил нэг л санал өгөх эрхтэй албан тушаалтан байжээ. ЭХ-ийн 8.1-д “Эрүүгийн хариуцлагыг зөвхөн хувь хүнд хүлээлгэнэ” гэж зааснаас үзэхэд хамтын шийдвэр гаргадаг байгууллагын гаргасан хамтын шийдвэрийн өмнөөс нэг хүнийг сугалан хариуцлага хүлээлгэх гэж оролдох нь Үндсэн хууль  болон бусад хуулинд заасны дагуу МУ-ын иргэн “хууль, шүүхийн өмнө эрх тэгш байна” гэсэн зарчим ноцтой зөрчигдөж байна гэж үзэхээс өөр аргагүй буруу ажиллагаа болж байна. Харин Н.Болормаа нь НИТХ-ын Тэргүүлэгчид тухайн асуудлаар хуралдаагүй, хамтын шийдвэр гаргаагүй байхад хуралдсан мэтээр хууран мэхэлж, өмнөөс нь ганцаараа дур мэдэн өмнөөс нь шийдвэр гаргасан бол түүнд хариуцлага хүлээлгэх тухай асуудал яригдаж болох талтай юм.

Түүнчлэн Т.Билэгт нь НЗДаргын хувьд НИТХурал, түүний хуралдааны чөлөө цагт НИТХ-ын Тэргүүлэгчдээс гаргасан хамтын шийдвэрийг хэрэгжүүлэх үүрэгтэй тул “УБ таймс” сонины НӨҮГ-ын талаар шийдвэр гаргахад оролцсон байгаа нь ямар нэгэн хууль зөрчсөн ажиллагаа биш харин ч хуулийн дагуу ажилласан байна. Харин НИТХурал, эсхүл түүний хурал­дааны чөлөө цагт НИТХ-ын Тэргүү­лэгчид хамтын шийдвэр гаргасан байхад түүнийг хэрэгжүүлээгүй бол хууль, журам зөрчсөн байж болох талтай. Хуулийн дагуу ажилласны­хаа төлөө гэм буруутайд тооцогдоно гэж байж болохгүй бөгөөд ийнхүү хүчээр тулган тооцох нь Үндсэн хууль, бусад хууль тогтоомжийг ноцтой зөчсөн ажиллагаа болно.

Түүнчлэн НӨХКомисс хамтын шийдвэр гаргадаг байгууллагын хувьд “УБ таймс” сонины хувьчлалын талаар бүрэн эрхийнхээ хүрээнд хамтын шийдвэр гаргасныг ганцхан Т.Билэгтийг сугалан бу­руут­гах нь мөн л эрх бүхий байгуул­лагын өмнөөс нэг хүнийг хүчээр буруутган ял тулган шийдвэрлэх гэсэн хууль бус оролдлого болно. Үнэн хэрэг дээрээ Т.Билэгт нь НӨХКомиссын хурал дээр тус комиссын бусад гишүүдийн нэгэн адил нэг л санал өгөх эрхтэй албан тушаалтан байсан байдаг. Ингэж түүнийг бусдаас илүү ялгаварлан гадуурхаж, эчнээгээр болон хүчээр буруутгаж, шүүхийн шийдвэрт тусгаж байгаа нь Үндсэн хууль, ЭХ-ийн иргэн “хууль, шүүхийн өмнө эрх тэгш байна” гэсэн зарчмыг зөрчиж байгаа явдал мөн билээ. Манай хууль, шүүхийнхэн хүний эрхтэй холбоотой энэхүү чухал зарчмыг хэн ч байсан яллана гэдэг талаас нь гуйвуулан ойлгодог бололтой. Гэтэл энэхүү чухал зарчим бол гэм буруугүй хүнийг ялгаварлан гадуурхаж, түүнд хүчээр ял тулган оногдуулахыг хориглосон утга, мөн чанартай билээ. Тийм ч учир түүнийг хүний эрх, эрх чөлөөтэй холбоотой нэн чухал зарчим гэж үздэг юм.

Харин Т.Билэгт нь НӨХКомисс хуралдаагүй, тухайн асуудлыг хэлэлцээгүй, ямар нэгэн шийдвэр гаргаагүй байхад тийнхүү хуралдаж, шийдвэр гаргасан мэтээр хууран мэхэлж, ганцаараа дур мэдэн өмнөөс нь шийдвэр гаргасан бол түүнийг буруутгах тухай яригдаж болох талтай.

Тэгээд ч Н.Болормаа, Т.Билэгт нарыг шүүх хуралдаанд биеэр нь байлгаагүй, тэдэнд хүчээр тулгаад байгаа асуудлыг шударгаар авч хэлэлцээгүй мөртлөө эчнээгээр, хүчээр буруутгаж, “бүлэглэсэн, эрх мэдлээ хэтрүүлсэн, хууль болон журам зөрчиж, хууль бус шийдвэр гаргасан” гэж дүгнэж байгаа нь Үндсэн хууль, ЭХ-ийн “хэнийг ч гэм буруутай нь шүүхээр тогтоогдох хүртэл гэм буруутайд тооцож үл болно” гэсэн нэн чухал зарчмыг ноцтой зөрчсөн хууль бус ажиллагаа болж байна.

Нэгэнт Н.Болормаа, Т.Билэгт нар нь “нийтийн хэрэглээнд зориулсан эд хөрөнгийг итгэмжлэн хариуцсан этгээд мөн”  гэж тооцогдох эрх зүйн үндэслэлгүй тул тэднийг ЭХ-ийн 150-р зүйл буюу гагцхүү “Аж ахуйн нэгж, байгуул­лага, иргэний өмчийг итгэмжлэгдэн хариуцсан этгээд”-д хамаатай зүйлээр буруутгах эрх зүйн үндэслэл байхгүй юм. Тэр тусмаа тэднийг эчнээгээр яллаж огт болохгүй билээ.

Хоёрт, НИТХ-ын Тэргүүлэгч­дийн хамтын шийдвэр болох 188 тоот тогтоол, НӨХКомиссын хамтын шийдвэр болох 75 тоот тогтоол нь “Төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай хууль”-ийн 77.1, 77.3, 78.1, 81.1 дүгээр зүйлүүд-ийг үндэслэн хуулинд нийцүүлж, эрх мэдлийнхээ хүрээнд гаргасан шийдвэрүүд мөн билээ. Энэ нь Улсын Дээд шүүхийн Хяналтын шатны Захиргааны хэргийн шүүхийн 2008 оны 6 сарын 30-ны өдрийн 86 тоот тогтоолоор “Нийслэлийн иргэдийн төлөөлөгч­дийн хурлын Тэргүүлэгчдийн 2007 оны 188 дугаар тогтоол нь “Төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай хууль”-ийн 77-р зүйлийн 3, 81 дүгээр зүйлийн 1-д заасныг зөрчөөгүй байна” гэж дүгнэж тогтоосноор давхар нотлогдож байгаа юм (хавтаст хэрэг, хавтас 45, хууд. 139-157).

Гуравт, энэ бүхэнд огт хамаагүй, Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байхдаа хэзээ ч “Аж ахуйн нэгж, байгуул­лага, иргэний өмчийг итгэмжлэгдэн хариуцсан этгээд” байгаагүй Н.Энхбаярыг Н.Болормаа, Т.Билэгт нараар дамжуулан ЭХ-ийн 150-р зүйлд хүчээр хамаатуулж байгаа нь үнэхээр хууль ноцтой зөрчсөн ажиллагаа мөн билээ. Энэ бол ЭХ, ЭБШХ-иар хорьсон “ЭХ-ийг төсөөтэй хэрэглэж болохгүй”, “шүүхийн шийдвэр таамаглалд үндэслэж болохгүй” гэсэн зарчмуудыг зөрчиж байна. Мөн гэм буруугүй үйлдлийг гэмт хэрэгт хүчээр тооцож, ЭХ-ийн 10.1 буюу “Энэ хуульд заасан гэмт хэргийн бүрэлдэхүүний бүх шинжийг агуулсан хэрэг үйлдэгдсэн нь эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх үндэслэл болно” гэж заасныг зөрчиж, ЭБШХ-ийн 321.1.2 буюу “хэрэглэх ёсгүй хуулийг хэрэглэсэн”, 321.1.3 буюу хуулийн жинхэнэ агуулгаас зөрүүтэй буруу ойлгож хэрэглэсэн” гэж заасан зөрчлүүдийг гаргажээ.

Тэгээд ч Н.Энхбаяр нь Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байхдаа Н.Болормаа, Ц.Батбаяр, Т.Билэгт нарт “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ, “УБ таймс” сонин НӨҮГ-ын талаар ямар нэгэн шийдвэр гаргахыг ямар нэгэн байдлаар нөлөөлж байгаагүй нь эдгээр хүмүүсийн мэдүүлгүүдэд тодорхой бичигдэж, хавтаст хэрэгт нотлох баримтаар авагдсан байдгийг өмнө нь дурдсан билээ. Нөгөө талаар ямар нэгэн албан тушаалтан хуулийн дагуу ажиллаж, хуульд нийцүүлэн шийдвэр гаргасан байхад заавал буруу шийдвэр гаргасан мэтээр мушгин гуйвуулж дүгнээд, тэгэхэд нь Н.Энхбаяр Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байхдаа нөлөөлсөн байх ёстой, тэр ч бүү хэл зохион байгуул­сан хэмээн мугуйдлан зүтгэж, үндэслэлгүйгээр тулгаж, ялгаварлан гадуурхаж, хүчээр тулган ял оног­дуулж байгаа нь шүүхээс Үндсэн хуулийн 16.10, 16.13, 16.14, ЭХ-ийн 10.1-р зүйлийг зөрчсөн, ЭБШХ-ийн 317.1.2, 317.1.3, 318.1, 319.1, 320.1, 320.1.2, 321.1.2, 321.1.3-т заасан зөрчлүүдийг гаргасан буруу дүгнэлт, хууль бус шийдвэр болсон гэж дүгнэх байдалд өөрийн эрхгүй хүргэж байна.

4.Нийслэлийн өмчийг өөрийн үүсгэн байгуулсан “Эскон” компанид шилжүүлэн завшсан гэх тухайд

Нэгд, Н.Энхбаяр нь “Эскон” компанийг Ерөнхийлөгчийн ажлаа өгсний дараа иргэний хувьд хуулийн дагуу байгуулсан юм. Учир иймд хууль, шүүхийнхний дүгнэж байгаачлан Ерөнхийлөгчийн албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, “Эскон” компани руу өмч шилжүүлсэн хэмээн буруутгах нь хууль эрх зүйн талаасаа болон цаг хугацааны хувьд үндэслэлгүй дүг­нэлт юм. Үүнийг МУ-ын “Нөхөрлөл, компанийн тухай хууль”-ийн холбогдох зүйл, түүнчлэн хавтаст хэрэгт авагдсан “Эскон” ХХК-ний талаархи  лавлагаа, холбогдох баримт бичгүүд нотолно (Хавтаст хэрэг, 9-р хавтас, 3-48-р хууд.).

Хоёрт, “Эскон” компани руу нийслэлийн өмчийг шилжүүлснийг нотлох нэг ч нотлох баримт хавтаст хэрэгт авагдаагүй байдаг. Харин Э.Батшугарын “Ремиф”, Н.Энхтуяагийн “Медиа холдинг” компаниудыг шилжүүлсэн байдаг. Энэ нь дараахь нотлох баримтаар нотлогдоно. Үүнд:

“Гэрч Г.Батжаргал /Нотариатч/-ын мэдүүлэг:

1.Б.Тулга нь 2010-02-08-ны өдөр “Эскон “ХХК-ний  хувьцааны 25%-ийн 25 ш. хувьцааг өмчлөх эрхээ хариу төлбөргүйгээр Н.Энхбаярт шилжүүлэхээр зөвшөөрсөн хувьцаа шилжүүлэх гэрээ,

2.Н.Энхбаяр нь 2010-02-28-нд “Эскон” ХХК-ний бүх хувьцааг Н.Энхтуяад хариу төлбөргүйгээр шилжүүлсэн хувьцаа шилжүүлэх гэрээ,

3.Э.Батшугар нь 2010-03-03-нд “Ремиф” ХХК-ний 100%-ийн хувьцааг хариу төлбөргүй “Эскон” ХХК-д шилжүүлсэн хувьцаа шилжүүлэх гэрээг баталгаажуулах үед иргэн Н.Энхбаяр, Н.Энхтуяа, Э.Батшугар, Б.Тулга нар нотариатч дээр өөрийн биеэр хүрэлцэн ирээгүй.

Өмнө нь надтай Хууль зүйн яаманд хамт ажиллаж байсан Ш.Раднаасэд ирж уулзаад батлаад өгөөч гэж хүсэлт тавьсаны дагуу би баталгаажуулж өгсөн. Энэ хүмүүс ажил ихтэй болохоор  өөрсдийн биеэр ирж амжихгүй гэж  хэлдэг байсан.

Нотариатч хэлцэл хийж байгаа  хүнийг  өөрсдийн биеэр байлцуулах үүрэгтэй.”

(Хавтаст хэрэг, 46-р хавтас, 141-р хуудас)

Түүнчлэн:

Гэрч Ш.Раднаасэд /Хуулийн зөвлөх/-ийн мэдүүлэг:

“Би нотариатч Г.Батжаргалыг танина. Хууль зүйн яаманд хамт ажиллаж байсан. Батжаргал нотариатч дээр очиж, Н.Энхбаярын хамааралтай хэд хэдэн гэрээг батал­гаажуулж байсан. Уг гэрээнүүдийн текст, агуулгыг би бичсэн. ... Н.Энх­баяр дарга  ийм гэрээ хийх хэрэгтэй байна гэсний дагуу би бичиж өгсөн. Цаад учир шалтгааныг мэдэхгүй байна.”

(Хавтаст хэрэг, 46-р хавтас, 17-18-р хууд.)

Гэхдээ хууль, шүүхийнхэн ийн­хүү шилжүүлснийг гэрч Т.Батжар­галын мэдүүлгүүдэд үндэслэн хүчингүйд тооцох ёстой хэмээн яллах дүгнэлтдээ бичсэн байдаг мөртлөө одоо болохоор Н.Энхбаярыг гэр бүлээр нь хэлмэгдүүлэхийн тулд үндэслэлгүй дүгнэлт гаргаж, “нийслэлийн өмчийг өөрийн үүсгэн байгуулсан “Эскон” компанид шилжүүлэн завшсан” хэмээн хүчээр буруутгаж байгаа энэхүү бусармаг үйлдлээс тод харагдаж байна.

Гуравт, хууль, шүүхийнхэн “Хар Дун” компанийг Э.Батшугарын компани мэтээр санаатайгаар мушгин гуйвуулж тооцоод, тэр компанийг “Эскон” компани руу шилжүүлсэн мэтээр илэрхий буруу дүгнэлт хийдэг. Энэ бол буруу дүгнэлт мөн гэдэг нь нотариатч Г.Батжаргалын дээрх мэдүүлгээр нотлогдоно. Түүнчлэн “Хар дун” ХХК-ийг үүсгэн байгуулсан дүрэм, түүнд: “2007 оны 10 сарын 09 өдөр. Үүсгэн байгуулагч, захирал нь Б.Хуяг. Зочид буудал, гадаад худалдаа, аялал жуулчлал эрхлэн явуулах зорилготой, ганц гишүүнтэй ХХК”  (Хавтаст хэрэг, 9-р хавтас, 170-172-р  хуудас) гэж бичигдсэнээр, түүнчлэн “Хар дун” ХХК-ийн гэрчилгээ, түүнд: “Хар дун” компани нь Б.Хуяг гэсэн нэг гишүүнтэй, Б.Хуяг захиралтай” (Хавтаст хэрэг, 9-р хавтас, 179-р хуудас) гэж бичигдсэнээр, түүнчлэн Э.Бат­шугарын гарын үсгийн криминалис­тик шинжилгээний дүн, түүнд: “2012 оны 03 сарын ШШҮХ-н кримналистик шинжилгээний ¹1050/1054 тоот дүгнэлтийн үзлэг ба  шинжилгээний хэсэгт 13 асуултанд хариулсан байх бөгөөд ... 2007 оны 10 сарын 05 өдрийн “Хар дун” компанийг үүсгэн байгуулах шийдвэрт зурсан гарын үсгүүд нь Э.Батшугарын загвар гарын үсгийн хэв маягтай тохирохгүй байна”  (Хавтаст хэрэг, 18-р хавтас, 43-51-р хуудас) гэж бичигдсэн дүгнэлтээр тус тус давхар нотлогдоно.

Дөрөвт, шүүхийнхэн “Медиа холдинг” компани нь 2008 оны 9 сарын 8-нд НӨХКомиссоос “УБ таймс” сониныг Д.Чулуунбаатар ахлагчтай менежментийн багт нь хувьчлахаар хамтын шийдвэр болох 75 тоот тогтоол гаргасны дараа “УБ таймс” сонин болон Д.Чулуун­баатартай зээлийн, түүнчлэн хөрөнгө оруулалтын гэрээ хийж, нийт дүнгээрээ 1 тэрбум орчим төгрөг зээл олгож, хөрөнгө оруулалт оруулсан байдаг. Тийнхүү гэрээ хийхдээ Д.Чулуунбаатар ахлагчтай менежментийн багийн хүсэлтээр гэрээ байгуулсан байдаг бөгөөд хэвлэл, мэдээллийн салбарт үйл ажиллагаа явуулдаг “Медиа холдинг” компани нь “УБ таймс” сонины цалин, байрны түрээс, сонин хэвлүүлэх зардал г.м.-ийг хариуцах, өр төлбөр (шүүхийн шийдвэрээр төлөх ёстой хэмээн тогтоогдсон НДШ, татвар, цалин г.м.)-ийг төлж барагдуулахаар тохирч, ийнхүү хамтран ажиллаж, ихээхэн хэмжээний хөрөнгө мөнгө зарцуулсныхаа төлөө тус сонины 49 хувийг эзэмшихээр тохирсон байдаг. Энэ нь хавтаст хэрэгт авагдсан зээлийн болон хөрөнгө оруулалтын гэрээгээр нотлогдоно (Хавтаст хэрэг, 2-р хавтас, 86-р хууд., мөн 5-р хавтас, 79-85-р хууд.). Ингэсэн нь хуулийн дагуу хийгдсэн, хууль зөрчөөгүй ажиллагаа мөн билээ. Нэг аж ахуйн нэгж нэг тэрбум орчим төгрөгийг зээл, хөрөнгө оруулалтын хэлбэрээр нөгөө аж ахуйн нэгжид зарцуулж, хариуд нь нөгөө ком­панийн тодорхой хувийг эзэмши­хээр гэрээ хийх нь аж ахуйн үйл ажиллагаа явуулж байгаа компа­ниудын хооронд хийгддэг хэвийн ажиллагаанд тооцогдоно. Улаан­баатар хотын НӨХКомиссоос хамтын шийдвэр болох 75 тоот тогтоол гаргасан, хоёр компанийн хооронд зээл, хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгуулж ажилласан зэрэг нь цаг хугацааны хувьд ч, хууль эрх зүйн хувьд ч зөрчилгүй бөгөөд энэхүү хууль зөрчөөгүй ажиллагааг нэг болохоор “УБ таймс” сониныг “Медиа холдинг” компанийн нэр дээр хувьчилсан мэтээр үндэслэлгүй дүгнэлт гарган буруутгаж, эсхүл нийслэлийн өмчийг “Эскон” компани руу шилжүүлсэн мэтээр илэрхий буруу ташаа дүгнэлт гар­гаж, түүндээ үндэслэн Н.Энхбаярт Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байхад нь өөрт нь огт хамааралгүй байсан, тэрээр ямар нэгэн байдлаар албан тушаалын эрх мэдэл буюу албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласан нь нотлогдохгүй байгаа асуудлаар, түүнчлэн хуулийн хамааралгүй зүйлээр санаатайгаар нотлох баримтыг бодит байдлаас нь илт мушгин гуйвуулж, хүчээр ял тулган оногдуулж байгаа нь хууль ноцтой зөрчсөн ажиллагаа гэж тооцогдоно.

“Завшсан” гэхийн тухайд бол МУ-ын Эрүүгийн хуулийн тайлбар номонд: “Завших гэдэг нь гэмт этгээд түүнд итгэмжлэн өгсөн бусдын эд зүйлс, өмч хөрөнгийг хууль бусаар эргэлтэд оруулахдаа өмчлөгчид эд зүйлс, өмч хөрөнгөтэй тэнцэх хэмжээний нөхөн төлбөр өгөхгүй байгааг ойлгоно.” гэжээ (хууд.380).

Түүнчлэн 2001, 2004 онуудад тус тус хэвлэгдсэн “МУ-ын Дээд шүүхийн тогтоолын эмхтгэл” номонд: “Эд хөрөнгийг “завших” гэмт хэрэг нь албан ажлын үүрэг, гэрээ болон бусад тусгай даалгавраар тодорхой эд хөрөнгийг эрхлэн хариуцах эрхийг эдэлж байгаа этгээд энэ эрхээ ашиглан эзэмшилдээ байгаа хөрөнгөнөөс хууль бусаар, үнэ төлбөргүй өөрийн мэдэлд шилжүүлж ашиглахыг хэлнэ.” гэжээ (Улаанбаатар, 2001 он, хууд.175., Улаанбаатар, 2004 он, хууд.362).

Гэтэл Н.Энхбаяр нь Ерөнхийлөг­чөөр ажиллаж байхдаа нэгд, “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ, “УБ таймс” сонин НӨҮГ-ыг “албан ажлын үүрэг, гэрээ болон бусад тусгай даалгавраар эрхлэн хариуцах эрхийг эдэлж байсан этгээд” байгаагүй, хоёрт, “эд хөрөнгийг эрхлэн хариуцах эрхийг эдэлж байгаа”-гүй тул “энэ эрхээ ашиглах” аливаа үйлдлийг хийгээгүй, гуравт, “эзэмшилдээ байгаа хөрөнгө”-гүй байсан тул “эзэмшилдээ байгаа хөрөнгөнөөс хууль бусаар, үнэ төлбөргүй өөрийн мэдэлд шилжүүлж ашиглах” аливаа үйлдэл хийгээгүй байна. Тэр тусмаа өөрөө шийдвэр гаргах, “хууль бусаар, үнэ төлбөргүй өөрийн мэдэлд шилжүүлж ашиглах” аливаа үйлдлийг хийгээгүй болно. Тийм учир Н.Энхбаяр нь “Ерөнхийлөгчийн албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглан завшсан” гэх нь бодит байдалтай нийцэхгүй, нотлох баримтаар нотлогдохгүй буруу ташаа дүгнэлт болсон байна.

Дүгнэхэд Н.Энхбаяр нь Ерөн­хийлөгчийн албан тушаалын байд­лаа урвуулан ашиглаж “нийслэлийн өмчийг өөрийн үүсгэн байгуулсан “Эскон” компанид шилжүүлэн завшсан” гэх нь илэрхий буруу дүгнэлт болж байна.

5.Онц их хэмжээний хохирол учруулсан гэх тухайд

АТГ нь “ХҮТ” хэмээх үнэлгээний компанийг хөлслөн авч, захиалга өгч, “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ, “УБ таймс” сонин НӨҮГ-ын үнэлгээг дахин хийлгэхэд тэр компани нь тэдгээр аж ахуйн байгууллагын барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийн үнэлгээг хийлгэлүй орхигдуулсан байна, тэрхүү үнэлгээг хийж үнийг нь нэмэхэд “Ю Би Пропертиз” үнэлгээний компанийн хийсэн эхний үнэлгээний дүн нэмэгдэж байна. Энэ зөрүү нь учруулсан онц их хэмжээний хохирол хэмээн тооцож байгаа билээ. Энэ нь огт үндэслэлгүй, үнэн бодит байдалтай нийцэхгүй дүгнэлт мөн билээ. Үүнийг дараах байдлаар няцаая. Үүнд:

Нэгд, “Төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай хууль”-ийн дагуу НИТХ-ын Тэргүүлэгчид хамтын шийдвэр болох 188 тоот тогтоол, түүнийг хэрэгжүүлэхээр НЗДарга 555 тоот захирамж тус тус гаргаж, “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ-ыг өөрчлөн байгуулж, “Хар дун” компанийн ихээхэн хэм­жээний хөрөнгө оруулалтыг татан оруулснаар түүний нэг хэсгийг нь хувьчилж, “Дун өргөө” хамтарсан компани байгуулахад, түүнчлэн НӨХКомисс хамтын шийдвэр болох 75 тоот тогтоол гаргаж, “УБ таймс” сонин НӨҮГ-ыг хувьчлахад тийнхүү гарсан шийдвэрүүдэд нь тэдгээр аж ахуйн байгууллагын барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийг эс үнэлэх тухай, тус тус газрын газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг олгох, эс олгох тухай тусгайлан бичигдээ­гүй байдаг. Энэ нь тухайн үед Улаан­баатар хотынхон нэгэнт дээ­рээ барилгатай, дуудлага худалдаанд оруулах төлөвлөгөөгүй газрын газар эзэмших эрхийг үнэлдэггүй журмын дагуу ажиллаж байсныг нотолдог (2007 оны НИТХ-ын Тэргүүлэгчдийн 188 тоот тогтоол, НЗДаргын 555 тоот захирамж, 2008 оны НӨХКомиссын 75 тоот тогтоол).

Хоёрт, үнэн хэрэг дээрээ тухайн үед “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ-ын барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг БОЯ-наас “Өргөө” НӨҮГ-ын нэр дээр олгоогүй байсан байдаг, түүнчлэн “УБ таймс” сонин НӨҮГ-ын барил­гын доорхи газрын газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг Улаанбаатар хотоос “УБ таймс” сонин НӨҮГ-ын нэр дээр гаргаагүй байсан байдаг. Энэ нь хавтаст хэрэгт авагдсан нотлох баримтаар, тухайлбал Нийслэлийн газрын албаны дэд дарга Ц.Төрхүүгийн гарын үсэг бүхий албан тоот бичиг (хавтаст хэрэг, хавтас 5, хууд.20) зэргээр нотлогддог юм. Тэгэхээр нэгэнт дээрээ барилгатай газрын газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг эрх бүхий байгууллагууд “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ, “УБ таймс” сонин НӨҮГ-ын нэр дээр гаргаагүй байсан байхад тэд өөрсдийнх нь нэр дээр гэрчилгээ нь олгогдоогүй газраар дамжуулж, хэн нэгэнд, ямар нэгэн субъектэд онц их хэмжээний хохирол учруулсан байж таарахгүй нь ойлгомжтой.

Гуравт, Тухайн үед дээрээ барилгатай газрын газар эзэмших эрхийн гэрчилгээ хэний мэдэлд байсан, эсхүл хэний нэр дээр гарсан байсныг судлахад “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ-ын дээрээ барилгатай газрын газар эзэмших эрхийн гэрчилгээ БОЯ-нд, “УБ таймс” сонин НӨҮГ-ын дээрээ барилгатай газрын газар эзэмших эрхийн гэрчилгээ Улаанбаатар хотод тус тус байсан байдаг. Тэгэхээр дээрээ барилгатай газрын газар эзэмших эрхийн гэрчилгээ хэн хэний нэр дээр байсан, тэд онц их хэмжээний хохирол учруулсан байна гэж үзэхэд БОЯ нь улсад, Улаанбаатар хот нь өөртөө онц их хэмжээний хохирол учруулсан болж таарна. Гэтэл энэ нь бас л үндэслэлгүй, бүр утгагүй дүгнэлт болно. Учир нь аливаа гэрчилгээ, бичиг баримтын шилжилт хөдөлгөөн хийгдээгүй байхад тэгсэн нь тухайн гэрчилгээ, бичиг баримтыг өөр дээрээ авч хадгалсан байгууллагад хохирол учруулсан мэтээр тооцогдох үндэслэлгүй.

Дөрөвт, “Ю Би Пропертиз” үнэлгээний компани нь дээрээ барилгатай газрын газар эзэмших эрхийн үнэлгээг орхигдуулсан байна гэж үзээд хохирлыг энэ компаниас гаргуулахаар шаардая гэхэд мөн л үндэслэлгүй дүгнэлт, шаардлага болно. Учир нь дээрээ барилгатай, дуудлага худалдаанд оруулах төлөвлөгөөгүй газрын газар эзэмших эрхийн үнэлгээг хийдэггүй журам байдаг. Түүнчлэн тухайн аж ахуйн нэгжүүдийн барилгын доорхи газ­рын газар эзэмших эрхийн гэрчил­гээ нь БОЯ болон Улаанбаатар хотоос тэдгээр аж ахуйн байгууллагын нэр дээр олгогдоогүй байсан учир тэдгээр газрын газар эзэмших эрхийн үнэлгээг хийх ямар ч бололцоогүй байсан байдаг. Тэр тусмаа газрын хэмжээ нарийн тог­тоогдоогүй, нарийвчилсан коор­динат нь гараагүй байсан байхад бодитой үнэлгээ хийх ямар ч бололцоогүй билээ.

Энэ бүхнийг үндэслэн бодит байдалтай нийцүүлэн, түүнчлэн үйлчилж байгаа хууль, журмыг баримтлан дүгнэхэд “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ, “УБ таймс” сонин НӨҮГын барилгын доорхи, тусдаа дуудлага худалдаанд орох төлөв­лөгөөгүй  газрын газар эзэмших эрхийн үнэлгээг хийх хууль эрх зүйн боломж байхгүй. Түүнчлэн хууль эрх зүйн харилцаа талаасаа үзсэн ч, энгийн эрүүл саруул ухаанаар бодсон ч хэн нэгэн субъектэд ямар нэгэн өмчийг эзэм­ших эрхийн гэрчилгээг олгоогүй мөртлөө түүнийг тэрхүү эзэмших эрхийн гэрчилгээ нь олгогдоогүй өмчийг завшиж, хэн нэгэнд онц хэмжээний хохирол учруулсан мэтээр яавч тооцож болохгүй юм. Шүүх өөрөө удаа дараа ийм утгагүй, эрүүл саруул биш, зохиомол, үндэслэлгүй, илэрхий буруу дүгнэлт гаргаад байгаа тул няцаалт нь хэтэрхий ойлгомжтой юмыг дахин дахин давтан тайлбарлаж байгаа мэт санагдаж болно. Гэхдээ энэ бол хууль, шүүхийнхний тоть мэт дав­таад байгаа үндэслэлгүй дүгнэлтийг няцаахын тулд өөрийн эрхгүй давтагдаж байгаа тайлбар юм шүү.

Тэр тусмаа энэ бүхэн нь тухайн үед Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж бай­сан Н.Энхбаяртай ямар ч холбоогүй асуудал мөн бөгөөд Н.Энхбаяр нь Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байхдаа албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, онц их хэмжээний хохи­рол учруулсан гэдэг нь огт үндэс­лэлгүй дүгнэлт, түүнд үндэслэн гаргасан шүүхийн шийдвэр нь хууль зөрчсөн шийдвэр болж байгаа нь улам тодорхой болж, батлагдаж  байна.

Эцэст нь дүгнэхэд хууль, шүүхийнхэн “Ю Би Пропертиз” үнэлгээний компанийн үнэлгээний дүн, “ХҮТ” компанийн гаргасан үнэлгээний дүн гэсэн хоёр өөр дүнгийн зөвхөн “ХҮТ” компанийн гаргасан үндэслэлгүй үнэлгээний зохиомол дүнг баримталж, тэр нь бодит байдалд нийцэхгүй байгааг үл харгалзан түүнд тулгуурлан онц их хэмжээний хохирол учруулсан мэтээр буруутгаж, мугуйдлан зүтгээд байгаа нь ЭБШХ-ийн 318.1, 319.1, 320.1, 323.1.2-ыг ноцтой зөрчсөн ажиллагаа болж байна.

Бодит байдал ямар байгааг тодорхой тоон дээр үндэслэн дахин тодруулая. Б.Хуягийн “Хар дун” компаниийн зарцуулсан хөрөнгийн тоог авч үзвэл хөндлөнгийн шинжээчдийн шалгаж тогтоосноор 1,4 тэрбум төгрөг болж байна. “Хар дун” компани нь Улаанбаатар хотоос үнэгүй нэг ч төгрөгийн эд хөрөнгө аваагүй нь түүний Улаанбаатар хоттой байгуулсан гэрээ, түүний заалтууд болон тэрхүү гэрээгээр хүлээсэн үүргээ биелүүлж, “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ-т 1,4 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалтыг бодитойгоор оруулж, ингэснээр “Дун өргөө” хамтарсан компанийн 75 хувийг эзэмших болсноор нотлогдоно. Улаанбаатар хот нь “Өргөө” зочид буудлыг орчин үеийн өндөр зэрэглэлийн зочид буудал, ресторан болгон өөрчлөн байгуулж, 468 сая төгрөгийн үнэ бүхий өөрийн өмчийг гэрээний дагуу “Дун өргөө” хамтарсан компанид 25 хувьд нь тооцон баталгаажуулснаар огт хохироогүй бөгөөд харин ч сүүлийн арав гаруй жилийн хугацаанд анх удаа 2011 оноос эхлэн тус байгууллагаас ногдол ашиг авч эхэлснээр нийслэлд ашигтай төсөл болсон гэж дүгнэгдэнэ. Харин шүүх үндэслэлгүй, хууль зөрчсөн шийдвэр гаргаснаар Б.Хуяг, түүний компани болох “Хар дун” компанийн “Өргөө” зочид буудалд бодитойгоор оруулсан 1,4 тэрбум төгрөгийг нэг ёсны “дээрэмдсэн” болж байна.

Нөгөө талаар Д.Чулуунбаатар ахлагчтай менежментийн баг “Медиа холдинг” компаниас гэрээний дагуу зээлийн болон хөрөнгө оруулалтын хөрөнгө хэмээн нийт 1 тэрбум орчим төгрөгийг авч, “УБ таймс” сонин НӨҮГ-т болон нийслэлд зарцуулж, шилжүүлсэн байдаг. Энэ бол үнэхээр бодитойгоор зарцуулагдсан хөрөнгө мөн гэдэг нь “УБ таймс” сонин болон “Медиа холдинг” компанийн хооронд бай­гуул­сан гэрээ, түүний хэрэг­жилтийн санхүүгийн баримтуудаар нотлогдоно.

Улаанбаатар хот нь “УБ таймс” сонины барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг Д.Чулуунбаатар болон “УБ таймс” сонины нэр дээр гаргаагүй, өөртөө авч үлдсэн байдаг. Гэтэл “ХҮТ” компанийн зохиомол, үндэслэлгүй үнэлгээгээр “УБ таймс” сонины барилгын доорхи газрын газар эзэмших эрх 2,1 тэрбум төгрөгөөр үнэлэгдэж, шүүх ийм хэмжээгээр Улаанбаатар хотод хохирол учирсан мэтээр буруу дүгнэж, хууль зөрчсөн шийдвэр гаргаж, Н.Энхбаяр нарт хүчээр ял тулган оногдуулсан байдаг. “УБ таймс” сонины барил­гын доорхи газрын газар эзэмших эрхийн гэрчилгээ Улаанбаатар хотод өөрт нь байж байхад яаж Улаан­баатар хот хохирсон байхав дээ?! Улаанбаатар хот хохироогүйгээр барахгүй харин хожим нь хууль бусаар тус сонины хувьчлалыг буцааснаар Д.Чулуунбаатар, “Медиа холдинг” компанийн зарцуул­сан 1 тэрбум орчим төгрөгийг нэг ёсны “дээрэмдэж”, тэднийг хохироосон байгаа билээ.

Тийм учир шударга ёс гэж байдаг бол “Өргөө” зочид буудал НӨҮГ, “УБ таймс” сонин НӨҮГ-тай холбоотой­гоор Улаанбаатар хот огт хохироогүй бөгөөд харин жинхэнэ онц их хэмжээгээр хохирсон нь “Өргөө” зочид буудалд 1,4 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулаад, шүүхийн буруу шийдвэрээр өмч хөрөнгөө нэг ёсны “дээрэмдүүлэх” болоод байгаа Б.Хуяг ба “Хар дун” компани, 1 тэрбум төгрөгийн бодитой хөрөнгө зарцуулсан Д.Чулуунбаатар ахлагч­тай менежментийн баг ба “Медиа холдинг” компани Улаанбаатар хотоос үндэслэлгүй, хууль бус шийд­вэр гаргаж, тус сонины хувьчлалыг буцааснаар тэрхүү зарцуулсан хөрөн­гөө бас л нэг ёсны “дээрэмдүүлсэн” болж, тус тус хохирч байна.

Б.Хуяг ба “Хар дун” компани, Д.Чулуунбаатар, “Медиа холдинг” компани “Өргөө” зочид буудал, “УБ таймс” сонинд оруулсан, зарцуулсан нийт хөрөнгө нь цэвэр дүнгээрээ 2,4 гаруй тэрбум төгрөг болж байна. Дээр нь зарцуулсан мөнгөний алданги, хүүг тооцвол 3 тэрбум гаруй төгрөг болно.

Хөрөнгө мөнгөний хохирлоос илүү шүүхийн буруу шийдвэрээр эрхээ ноцтой зөрчүүлж, эрх чөлөөгөө алдсан хүмүүс улам ихээр хохирч байна. Энэ бүхэнд огт холбогдолгүй Н.Энхбаяр нар шүүхийн үндэс­лэлгүй, хууль зөрчсөн шийдвэрээр хүчээр ял тулгуулснаар хохирч байна. Хохирлын тухай тайлбарлахад ийм байна.

Эцэст нь хууль хэрэглээний талаар саналаа хэлье. ЭХ-ийн 263-р зүйлд “албаны эрх мэдэл буюу албан тушаалын байдлаа” гэж “буюу” холбох үгээр холбосон ижил утгатай хоёр үг гэж ойлгогдохоор бичигдсэн байтал Н.Энхбаярыг заавал буруутгах, түүнд хүчээр ял тулган оногдуулахын тулд ижил утгатай хоёр үгийг өөр өөр утгатай болгож, нэгийг нь нөгөөгөөс нь салгаж, ямар ч үндэслэлгүйгээр, нотлох баримт байхгүй байхад “албан тушаалын байдал” бол албан тушаалтны эрх, үүрэгт нь хамааралгүй “нэр хүнд, нөлөө” мөн гэсэн УДШ-ийн гаргасан, хууль эрх зүй болон хэл зүйн аль ч талаас нь аваад үзэхэд хуультай харшилсан тайлбарыг ашиглан хүчээр ял тулган оногдуулж байгааг эсэргүүцэж байна. “Нэр хүнд, нөлөө” бол яавч хуулийн нэр томъёо биш. Дэлхийн аль ч оронд “нэр хүнд, нөлөө”-г ял болгон хувиргадаг шүүхтэй улс орон байдаггүй бизээ. Энэ нь хүнийг үзэл бодлоор нь ялгаварлан гадуурхаж, хэлмэгдүү­лэхийг хориглосон Үндсэн хуулийн 16.10, 16.13 зэргийг зөрчиж байна.

Түүнчлэн Н.Энхбаяр нь Ерөн­хийлөгчийн ажлаа хийж байхдаа ЭХ-ийн 150-р зүйлд бичсэнчлэн хэзээ ч “Аж ахуйн нэгж, байгуул­лага, иргэдийн иргэдийн өмчийг итгэмжлэгдэн хариуцсан этгээд” байгаагүй нь Ерөнхийлөгчийн тухай хуулиар батлагдана. Түүнчлэн НИТХТ-ийн дарга Н.Болормаа, НЗДарга Ц.Батбаяр, Т.Билэгт нар мөн адил “Аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэдийн иргэдийн өмчийг итгэмжлэгдэн хариуцсан этгээд” байгаагүй нь Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хууль, Төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай хууль зэрэг хууль, тогтоомжуудаар батлагдана.

Түүнчлэн гүйцэтгэгч байхгүй хэрэгт Н.Энхбаяр зохион байгуу­лагч, Д.Чулуунбаатар, Д.Дуламсүрэн нар хамжигч хэмээн тооцогдох нь яахын аргагүй хууль, шүүхийн байгуулагаас явуулж буй хууль ноцтой зөрчсөн ажиллагаа мөн.

Хууль, шүүхийн байгуулагын гаргаж байгаа эдгээр зөрчил нь Үндсэн хуулийн 1.2, 16.14, 49.1, 50.2-р зүйл, ЭХ-ийн 3.2, 3.3, 10.1, ЭБШХ-ийн  318.1, 319.1, 320.1, 321, 1.2, 321.1.3 зэргийг ноцтой зөрчсөн гэж үзэж байна.

Ийнхүү миний бие Улсын Дээд шүүхийн Хяналтын шатны Эрүүгийн хэргийн шүүхийн шүүх хуралдааны 775 тоот тогтоол нь хууль зөрчсөн гэж үзэж байгаа тул Н.Энхбаяр нарын зөрчигдсөн эрх, алдагдсан эрх чөлөөг сэргээх, шударга ёсыг тогтоох, шүүхийн байгууллага, шүүгчид хараат бус байдлаар ажиллаж, шударга шийдвэр гаргаж чаддагийг батлан харуулах боломж олгох, тэгэхийн тулд ЭБШХ-ийн 347.2-т заасны дагуу Улсын Дээд шүүхийн нийт шүүгчдийн хуралдаанаар хэлэл­цүүлэхийг хичээнгүйлэн хүсч энэ­хүү гомдлыг Улсын Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч Ц.Зориг Танаа гаргаж байна.

Энэхүү гомдолд санал бодлоо чин сэтгэлээсээ бичихэд зарим нэгэн хүнд таалагдахгүй үг, өгүүлбэр орсныг үгүйсгэхгүй. Миний бие хэн нэгэнд онц муу болчихоод, өш хонзон санасандаа биш, харин өнөөдрийн Монгол Улсад хүний эрх, эрх чөлөө үнэ цэнэгүй болж, хөсөр хаягдаж, шударга бус явдал газар авсныг эсэргүүцэж тийнхүү гомдлоо бичсэн болно. Харин тэр нь буруу байжээ гэдгийг нотлох цорын ганц арга бол Н.Энхбаяр нарыг улам ихээр буруутгаж, улам хүчтэйгээр ял тулган оногдуулах биш, харин Улсын Дээд шүүхийн нийт шүүгчдийн хуралдаан хуралдаж, шударга шийдвэр гаргах явдал мөн, тэгсний дараа би зарим улс төрчид шүүх, шүүгчдийг хараат байдалд оруулсан байна хэмээн “буруу” ойлгож байсныхаа төлөө өөрөө хамгийн түрүүн уучлал гуйхад бэлэн байгаа гэдгийг Та өөрөө надаар хэлүүлэлтгүй сайн ойлгож байгаа гэдэгт эргэлзэхгүй байна.

Эцэст нь хүсэхэд надад шүүхээс үндэслэлгүйгээр, хууль зөрчин, хууль бусаар, хүчээр ял тулган оногдуулахаас өөр ямар ч арга байхгүй байгаа бол тийм байх болтугай гэж хэлээд, харин намайг дагалдуулж бусад гэм зэмгүй хүмүүсийг хэлмэгдүүлж болохгүй шүү гэж үзэж байгаа учир гэм буруугүй бусад хүмүүс, тухайлбал Д.Чулуунбаатар, Д.Дуламсүрэн нар гэм зэмгүй нь хавтаст хэрэгт авагдсан нотлох баримтуудаар хангалттай нотлогдож байгаа тул тэдний хэрэг гээчийг хэрэгсэхгүй болгох, түүнчлэн Н.Болормаа, Ц.Батбаяр, Т.Билэгт нарын зэрэг бусад хүмүүс хууль зөрчөөгүй, эрх мэдлийнхээ хүрээнд хуулинд нийцүүлсэн шийдвэр гаргасан нь хавтаст хэрэгт авагдсан нотлох баримтууд, холбогдох хууль тогтоомжоор хөдөлбөргүй нотлогдож байгаа учир тэднийг Н.Энхбаяртай хүчээр холбогдуулан хэлмэгдүүлж бас л болохгүй тул тэднийг эчнээгээр буруутгасныг мөн адил хэрэгсэхгүй болгох ухаан Танд болон нийт шүүгчдэд байгаа бизээ хэмээн найдаж байгаагаа илэрхийлье. Энэ бол шүүхэд нөлөөлөх гэсэн хэрэг огт биш бөгөөд гагцхүү шударга ёсыг тогтоох юмсан, надаас болж гэм зэмгүй хүмүүс хэлмэгдүүлж огт болохгүй шүү гэж үнэн голоосоо хүсч байгаа учир гаргаж байгаа чин сэтгэлийн санал билээ.

Гомдол гаргасан

УДШ-ийн Хяналтын шатны Эрүүгийн хэргийн шүүхийн шүүх хуралдааны хууль зөрчсөн, үндэслэлгүй шийдвэр болох 775 тоот тогтоолоор эрхээ зөрчүүлж, эрх чөлөөгөө алдсан

2013 оны 1 сарын 18. 401, 441-р анги, Улаанбаатар хот.

Н.Энхбаяр

ТӨЛБӨРТЭЙ НИЙТЛЭВ



Энэ МЭДЭЭ танд таалагдаж байвал Like хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Манай САЙТ танд таалагдаж байвал Like хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Шинэ мэдээ
2014-12-18 15:17:47 - Нийслэл
Шүүхийн шийдвэр гартал МҮОНРТ-ийн захирлаар хүн томилохгүй байхыг зөвлөв
2014-12-18 15:07:28 - Улс төр
Б.Батзориг: Улстөрийн шинжтэй гүтгэлэг гэж харж байна
2014-12-18 15:05:50 - Нийслэл
Баянзүрх,Налайх дүүрэгт “хамтын хуримтлалын сан”байгуулагдана
2014-12-18 15:01:46 - Хууль
Тагнуулын Д.Цогтбаатарын ялыг хэвээр үлдээлээ
2014-12-18 14:59:59 - Нийслэл
Нийслэлийн мал, тэжээвэр амьтдын тоог нэгтгэж байна
2014-12-18 14:34:39 - Хууль
Казахстанд ял эдэлж байсан хоёр иргэнийг эх орон нь авчирчээ
2014-12-18 14:23:53 - Орон нутаг
“Эрдэнэт” үйлдвэр ажилчдаа 500 мянган төгрөгөөр шагнах тушаал гаргажээ
2014-12-18 14:04:56 - Улс төр
Ж.Мөнхбат: МАН хэзээ ч төрийн албан тушаалыг мөнгөөр үнэлж байгаагүй
2014-12-18 14:03:46 - Энтертайнмент
”National geographic”-ийн гэрэл зургийн уралдаанд түрүүлсэн шилдэг бүтээлүүд
2014-12-18 13:43:50 - Гадаад
Ангарагийн чулуулгаас органик бодис илрүүлжээ
2014-12-18 13:30:58 - Шар
Малала Нобелийн шагналын мөнгөө амиа алдсан хүүхдүүдийн ар гэрт хандивлана
2014-12-18 13:29:14 - Улс төр
АН, МАН хамтарсан мэдэгдэлд гарын үсэг зурна
2014-12-18 13:06:02 - Улс төр
УИХ-ын чуулган 14 цагт хуралдана
2014-12-18 12:51:07 - Шар
“Ким Чен Ун ялалт байгууллаа”
2014-12-18 12:49:09 - Энтертайнмент
НОМИН шинэ жилийн бэлгээ задаллаа
2014-12-18 12:43:30 - Нийслэл
Сэрэмжлүүлэг: Булаах гэмт хэрэг нэмэгджээ
2014-12-18 12:40:44 - Эрүүл мэнд
Ц.Мөнхбаяр Зайсангийн хорихын эмнэлэгт эмчлүүлж байна
2014-12-18 12:39:48 - Гадаад
Барьцааны иргэдийг сулласан бичлэг олон нийтэд ил болжээ
2014-12-18 12:35:34 - Энтертайнмент
Монголын мисс "Дэлхийн авьяаслаг мисс"-ийн тэмцээнд амжилттай оролцож байна
2014-12-18 12:32:45 - Эдийн засаг
Гацууртыг стратегийн ордод оруулах гэж яарахын учир
2014-12-18 12:26:38 - Спорт
Манай тамирчид ”Дакар ралли 2015”-д оролцохоор эх орноосоо мордлоо
2014-12-18 12:23:52 - Нийслэл
“Дугуйтай санта” парад болно
2014-12-18 12:19:36 - Спорт
Манай тэшүүрчид оюутны ДАШТ-д оролцоно
2014-12-18 12:19:28 - Орон нутаг
Архангай аймагт “Нэг цонхны үйлчилгээний төв”-ийн нээлт боллоо
2014-12-18 12:15:55 - Гадаад
Обама Куба улстай хамтын ажиллагаагаа сэргээнэ гэв
2014-12-18 12:09:22 - Нийслэл
Дахин төлөвлөлтийн орон сууцны үнийн 30 хувийн төлбөрийг Нийслэл батлан даахаар болов
2014-12-18 11:42:16 - Шар
А.Сүхбат: Р.Нямдорж гэдэг хүний хов жив, атгаг санаа сонин биш
2014-12-18 11:38:36 - Спорт
Монголоос Г.Болдбаатар, М.Уранцэцэг нарыг шагнахаар болжээ
2014-12-18 11:26:05 - Байгаль Орчин
“Эрдэс баялгийн салбар дахь гэрээний ил тод байдал” хэлэлцүүлэг болж байна
2014-12-18 11:21:19 - Улс төр
Ц.Элбэгдорж: Шилэн дансны хууль байгааг өглөө бүр өөртөө сануул
2014-12-18 11:13:21 - Шар
С.Хорлоо эмээд тусалсан залуус өрх толгойлсон эмэгтэйг "сонгожээ"
2014-12-18 11:08:44 - Нийслэл
Өнгөрсөн амралтын өдөр 2215 тн хог хаягдал цэвэрлэжээ
2014-12-18 11:03:53 - Хууль
Сэтгүүлчдийг 24 цагийн турш гэнэтийн ослоос хамгаалахаар болов
2014-12-18 11:01:00 - Нийслэл
Мобикомын түрээслэгч нар бухимдаж байна
2014-12-18 10:10:26 - Гадаад
“Рио-2016” олимпийн наадмын бэлгэ тэмдгийг Винисиус, Том хэмээн нэрлэжээ
2014-12-18 10:06:36 - Улс төр
Төсвийн тодотголын хоёр дахь хэлэлцүүлгийг хийв
2014-12-18 10:06:32 - Хууль
”Шар” хочит Э.Энхбатын ялыг нэг жилээр бууруулжээ
2014-12-18 10:05:32 - Технологи
Дулааны тавдугаар цахилгаан станцыг Францын компани барихаар болжээ
2014-12-18 10:05:30 - Улс төр
Ж.Мөнхбат мэдээлэл хийнэ
2014-12-18 10:05:07 - Спорт
Энэтхэгийн тамирчин торгууль төлж медалиа буцаан авчээ
Их уншсан
Их сэтгэгдэлтэй