Нүүрс үнс биш алт болсон, гэхдээ ...

Aдмин / Эдийн засаг

Манай нэрт эдийн засагч, улс төрч, их онолч эрдэмтэн Баабар аль тэртээ 2007 он “Таван жилийн дараа нүүрс үнс болно” хэмээн айлдсан байдаг аж. Таван жил гарны дараа 2013 он асуухад ахиад 2-3 жил хүлээе гэсэн гэдэг. Гэвч түүнээс хойш их эрдэмтэн маань энэ асуудлаар ахиж дуугарахыг хүсээгүй. Харин түүний шавь эдийн засагч Л.Наранбаатар 2015 онд “Маргааш гэхэд нүүрс үнс болно, Таван Толгойн ордыг одоо л зарахгүй бол хожимдоно” хэмээн шуугиан тарьж байсан. 7-8 тэрбум тонн коксжсон нүүрсний нөөцтэй энэ асар том орд өдгөө үнс бүү хэл алт болсон. Тухайн үед 50-60 доллараар зарагдаж байсан нүүрс өдгөө 350-550 доллар хүрэн өсч дээд тал нь арав нугарсан нь манай их онолч, эрдэмтэн, уул уурхайн мэргэшсэн эдийн засагч эрхэмүүдийн хийсэн анализ, судалгаа, дүгнэлт арай л хол зөрүүтэй байдгийг харуулсан. Тэгээд ч өнөөдөр нүүрс манай улсад валют оруулж ирдэг нэг номерын бүтээгдэхүүн болж зэс болон бусад түүхий эдийг хол хаясан. Манай улс 2019 онд 3 тэрбум, 2020 онд 2.2 тэрбум долларын орлогыг нүүрсний экспортоос олсон нь зэсийн экспортоос даруй 17-70 хувиар өндөр байгаа.
Монголчууд бид өнөөдөр нүүрсний буянд тарвалзаж байна дө. Цар тахалын жилүүдийг аваад үзвэл нүүрсний экспорт 2020 онд өмнөх жилийн 36.6 сая тонноос 28.6 сая болж буурсан нь 22% унасан үзүүлэлт. Энэ жил буюу 2021 онд 38 сая тонн нүүрс экспортлохоор төлөвлөсөн ч дөнгөж 16 саяыг гаргахаар байгаа нь 230 хувиаар алдаж тооцсон дүн! Аз таархад энэ асуудал бишээ одоо, нүүрсний үнэ дунджаар 3-5 дахин нэмэгдсэн тул экспортын тоо, жингийн алдагдлаа үнийн өсөлтөөр нөхөөд авчина. Цар тахалын хориг, өвчний улмаас дэлхийн улс орнууд хэцүүхэн л байна. Монгол бол бүр хэцүүднэ, сүйрнэ гэсэн, гайгүй л байна. Дэлхийн зах зээл дээр манай валютын нөөцийг шавхдаг гол бүтээгдэхүүн болох нефтийн үнэ буураад, зэрэгцээд гол валют олж ирдэг нүүрсний үнэ тэнгэрт хадаж, зэсийн үнэ 6000-аас 10,000 доллар болж төмөрийн хүдэр, алтны үнэ тус бүрдээ суга өсөөд л, Хятадууд манайхаас авах импортоо ихэсгээд л, орлого нэмэгдэж биднийг цаанаасаа нэг түшээд байгаа ч юм шиг. Ёстой л Өндөр гэгээний шүншиглэн ерөөснөөр өндөр заяатай, буян ихтэй Монголчууд юм даа бид чинь.
Буян, ерөөлийн хажуугаар буруу, зөрүү зүйл бас цөөнгүй бололтой. Онцлон нэгийг дурдвал нүүрсний тээвэрлэлтийн асуудал юм. Жилдээ 4 тэрбум тонн нүүрс хэрэглэдэг, гаднаас авах нүүрсний импортоо цаашид өсгөхөөс өөр аргагүй байгаа Хятадын зах зээлд сүйхээтэйхэн тоглох боломж газарзүй болон нөөцийн давуу талтай, Хятадын нүүрсний импортын 8-10 хувийг нийлүүлдэг хөрш Монгол улсад бий. Өргөн, нарийн цариг энэ тэр гээд олон жил яригдан саатсан Таван толгой-Гашуун сухайтын төмөр замын томоохон төсөл амжилттай хэрэгжиж, төмөр зам баригдаж дууссан тээвэрлэлт хийх боломжтой болсон гээд байгаа. Гэтэл нөгөө тээвэрлэлт нь байхгүй, бахь байдгаараа олон зуун хүнд даацын тэрэгнүүд холхилдсоор, хил дамнасан ковид цар тахалын асуудал үүсгэсээр. Чухам олон зуун жолооч, хил гаалийн ажилтан гээд хүмүүсийн биет харьцаа үүсэх гарцаагүй байдлааас ковидын халдвар тархаад байна гэсэн болгоомжлолын үүднээс Хятадын тал байсхийгээд л хилээ хаагаад байгаа нь шалтаг, шалтгааны аль нь ч байж болох ч чухамдаа барьчихсан гэгдээд буй төмөр зам өдийг хүртэл ажиллахгүй, хэзээ ашиглалтанд орох нь сураггүй байгаа нь манай л асуудал бөгөөд томоохон төслүүдийн төлөвлөлт, уялдаа холбоо, хэрэгжилт хангалтгүй байдгийн жишээ. Манай талаас очиж буй төмөр зам, Хятадын талаас цаанаас ирж угтан нийлэх ёстой төмөр зам хоорондоо хол зайгаар өрөөд байгаа, царигийн зөрүүгийн шийдлийг олох, тохируулах гээд төслийн удирдлага, менежментийн туршлага, ур чадварын дутуугаас үүдсэн томоохон асуудлууд өдгөө улсын, эдийн засгийн том асуудал болж хувираад байна. Том, том мега төсөл ярьсан, олон мянган хувьсагч тооцсон олон, сайд дарга нартай билээ бид. Харамсалтай нь Монголд хэрэгжсэн, хэрэгжиж буй томоохон төслүүдийн удирдлага, менежментийн ур чадварын дутагдал, алдаанаас үүдэлтэй олон зуун сая, тэрбум долларын хохиролыг улс маань амссаар байна. Бид үүнийг зүгээр хараад суух ёстой гэж үү? Олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн төслийн мэргэшсэн менежер (Project Management Professional, АНУ 2006), туршлагатай мэргэжилтний хувьд би үүнийг мэргэжлийн бүдүүлэг алдаа, мэргэшээгүй хүмүүсийн үйлдлээс үүдэлтэй гэж үздэг. Ийм мэргэжлийн алдаа төмөр зам төдийгүй бусад томоохон төслүүдэд хэвийн мэт үзэгдэл мэт болсон. Хөшгийн хөндийн онгоцны буудлын төсөл гэхэд анх тооцоолсон 250 сая доллараас нэмэгдсээр 650 сая доллар болж 2.6 дахин их өртгөөр, 3 жилийн хойно дууссан нь төслийн хамгийн чухал шат болох Төлөвлөлт, (Project planning phase) санхүүгийн тооцооллыг хийж чадаагүйгээс үүдэлтэй харагддаг. Бидний дуурайх дуртай баруунд бол ингэж гажсан төсөл хэзээ ч хэрэгжих боломжгүй төдийгүй төлөвлөгдөхгүй.
Нүүрс тээвэрлэлтэд байгаа бас нэгэн хачирхалтай асуудал бол нүүрсийг тээвэрлээд хилээс дотогш 18 орчим км-т байрлах Нүүрс ачиж буулгах талбайд буулгаад дахин ачиж хил давуулдаг дамжлага юм. Голчлон Хятадын тал хил гаалиа хаах, зогсоох, хүлээлгэх хүндрэлээс үүдэлтэйгээр нүүрсийг задгай талбайд ингэж овоолон хадгалах байдалд хүрсэн гэж буй. Тээвэрлэлтийн дамжлагын энэ бэрхшээлийг хөнгөвчлөх үүднээс нүүрс буулгах, ачих арай ахисан түвшингийн терминалыг хил дээр бариад удаж байгаа аж. Гэхдээ мөн л хэзээ ашиглалтанд орох нь тодорхойгүй бөгөөд ирэх жилээс терминалд төмөр замаар нүүрс очно, Хятадаас ирэх төмөр замтай огтлолцох цэгийг Гашуун сухайт уу, Ганцмод уу гэдгийг шийдэх гэж байгаа гэсэн зүйлийг албаныхан ярьсаар байна.
Нүүрс үнс болно гэж орилох ч яахав, угаасаа дэмийрэл. Гэхдээ нүүрсний үнэ өссөн, цаашид эрэлт өндөр байх төлөвтэй байгаа ч энэ нь Монголчуудын хувьд назгайрах, холбогдох томоохон төслүүдийг хойшлуулах, алдаа дутагдлыг засахгүй орхих нөхцөл болох ёсгүй. Томоохон төслүүдэд эхнээс нь, бүр project initiation буюу төслийг санаачлан санал болгох, төлөвлөлт хийх шатнаас нь мэргэжлийн судалгааны баг, мэргэшсэн мэргэжилтнүүдийг ажиллуулах, тэднээс зөвөлгөө авах шаардлагатай байгааг хэлмээр байна. Монголчуудыг заяа нь түшдэг гэдэг, тийм ч байж болно. Гэхдээ эзэн нь хичээхгүй бол заяа нь ч бас хичээхгүй гэдгийг бид санах ёстой.
Х.Батсуурь /Эдийн засагч/


Сэтгэгдэл

зочин [202.131.229.246] 2021-10-20 12:52:22

монгол хүн амны бэлгээр гэдэг нүүрс улам үнэд орно хятадын төв хэсэгт дэлхийн дулаарлаас болж 3 усан цахилгаан станц зогссон нар салхиар хангатал өдий байна энэ үед ахиухан орлого олох боломж байна өргөн царигаа солиод стандарт болгох хэрэгтэй үүнд зөвхөн дэр солих л асуудал гарсан дэрийг нь хөөт сш замд ашиглах хэрэгтэй

Зочин [202.126.94.74] 2021-10-20 10:34:09

НҮҮРС ХЭЗЭЭ Ч ҮНС БОЛОХГҮЙ

/*-*/ [49.0.142.18] 2021-10-20 07:06:17

Ирээдүйд нүүрс эргээд үнсэн блокны үнэд хүрэхээ болино, Хятад улс сүүлийн жилүүдэд сэргээгдэх эрчим хүчний салбартаа асар их хөрөнгө хаяж байгаа, бас Парисын гэрээ гэж нэг юм бий

zarj chadahgui bol... [122.201.24.25] 2021-10-19 21:12:50

unetei ued ni zarj chadahgui bol unsnees yalgaa yu bnaa..Manai eks erunhiilugch,Z .Enhbold 2 Orosoor damjuulaad delhiin zah zeeld zarchihna gesen shuu dee. yu bolson be?Battulga biznes hiideg hun baij hiliin tcaana hedhen km t nuursee zarah ashigtai yu? heden 1000 km Orosoor damjuulj zarah ni ashigtai yu gedgiig meddeggui l yum baih daa.odoo bol ih bolomjoo aldaj bna daa.odoo salgalj gargah geseer baital nuguu Australitaigaa hujaa ni saidaad nuursnii une ni unachih yum bgga biz.adgiin luivarchinguudiin horgodoh gazar ni POPULIZM gedeg ni unen lbolj bainadaa

Зочин [139.5.216.159] 2021-10-19 20:44:10

Нүүрс шатаж нүүрс болтлоо их юм оруулнаа. Баабар мэтийн худлаа цэцэрхэгчид баялагаа зүгээр өгч хэдэн доллартой болох гэсэн нь тэр. Хурдан зар гэдэг чинь улсаа худалд гээд байгаа хэрэг шүү. Цаад эзэд нь шахаад бадаг биз.

Зочин [202.126.89.216] 2021-10-19 15:57:08

нүүрс үнс болноо.


6 сэтгэгдэл байна
1000 тэмдэгт оруулах үлдлээ.
Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд Medee.MN хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү.
6 сэтгэгдэл байна
Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд Medee.MN хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү.